Ktoś rozsyła kłamstwa o Tobie przez WhatsApp, w prywatnej grupie na Facebooku lub przez inne zamknięte kanały komunikacji? Pomówienie w kanałach prywatnych jest trudniejsze do udowodnienia niż publiczny post, ale nie niemożliwe. I jest równie bezprawne jak zniesławienie na forum publicznym.
Ktoś rozsyła kłamstwa o mnie przez WhatsApp lub grupę na Facebooku – co zrobić
Czy pomówienie w prywatnej grupie lub przez WhatsApp jest bezprawne?
Powszechne przekonanie że „co jest prywatne, nie podlega prawu” jest błędne. Ochrona dóbr osobistych z art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego nie ogranicza się do treści publicznych. Dobra osobiste, w tym dobre imię, cześć i godność, są chronione niezależnie od tego ile osób zobaczyło naruszające treści.
Naruszenie dóbr osobistych przez rozsyłanie nieprawdziwych informacji w grupie WhatsApp liczącej 20 osób jest bezprawne tak samo jak opublikowanie tych samych informacji na publicznym profilu. Różnica leży w skali naruszenia i wysokości możliwego zadośćuczynienia, bo zasięg oddziaływania wpływa na ocenę rozmiaru krzywdy. Jednak sama bezprawność naruszenia nie zależy od liczby odbiorców.
Analogicznie działa art. 212 Kodeksu karnego penalizujący zniesławienie. Przepis mówi o „pomówieniu” które może poniżyć osobę w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania. „Opinią publiczną” w rozumieniu prawa karnego może być też opinia zamkniętej grupy znajomych, współpracowników lub środowiska zawodowego. Sądy przyjmują że zniesławienie może następować też w wąskim kręgu odbiorców jeśli dotknięta osoba traci przez to zaufanie i dobre imię w danym środowisku.
Pełny przegląd narzędzi ochrony dóbr osobistych znajdziesz w przewodniku po naruszeniach dóbr osobistych.
Dlaczego udowodnienie pomówienia w kanałach prywatnych jest trudne i co z tym zrobić
Główna trudność przy pomówieniach w kanałach prywatnych, w odróżnieniu od chociażby zniesławienia na TikToku, to dostęp do dowodów. Wiadomości na WhatsAppie są szyfrowane end-to-end. Prywatne grupy na Facebooku nie są indeksowane przez Google. Treści mogą być usuwane w ciągu minut od ich wysłania. Szerzej na temat hejtu na grupach na FB opisaliśmy w odrębnym artykule.
To nie oznacza że dowody są niemożliwe do zebrania. Oznacza że musisz działać przez inne kanały i że kluczową rolę odgrywają osoby które wiadomości otrzymały.
Osoba która dostała wiadomość z kłamstwami o Tobie może: zrobić screenshot wiadomości i przekazać Ci go, złożyć pisemne oświadczenie z opisem treści którą otrzymała i od kogo, wydrukować lub zapisać historię konwersacji i przekazać Ci ją jako dowód.
Każda z tych form jest dowodem. Zeznanie świadka który potwierdza że otrzymał konkretną wiadomość o konkretnej treści jest w postępowaniu cywilnym dowodem równorzędnym z dokumentem. Sąd może też przesłuchać świadka na okoliczność treści wiadomości które widział.
Trudność dowodowa nie powinna Cię zniechęcać do działania. Wezwanie wysłane bez kompletnej dokumentacji ma wartość bo ustala datę graniczną i sygnalizuje sprawcy że jesteś gotowy działać. Dokumentację budujesz przed wysłaniem wezwania zbierając oświadczenia od osób które wiadomości otrzymały.
Szczególny przypadek: pomówienia w środowisku zawodowym i branżowym
Pomówienia w kanałach prywatnych są szczególnie dotkliwe gdy dotyczą środowiska zawodowego lub branżowego. Wiadomość rozsyłana w grupie WhatsApp byłych współpracowników, w zamkniętej grupie branżowej na Facebooku lub przez prywatny kanał Slack w firmie może zniszczyć reputację zawodową równie skutecznie jak publiczny post, a nawet skuteczniej bo odbiorcy należą do kluczowego środowiska danej osoby.
W takim przypadku naruszenie dóbr osobistych ma wymiar szczególnie dotkliwy i uzasadnia wyższe zadośćuczynienie. Osoba która traci reputację wśród współpracowników, klientów lub partnerów biznesowych przez kłamstwa rozsyłane w ich zamkniętym kręgu doświadcza realnej, wymiernej szkody zawodowej.
Jeśli kłamstwa wpłynęły na Twoją sytuację zawodową w sposób mierzalny, utracone kontrakty, zerwane relacje biznesowe, odmowy współpracy, masz podstawę nie tylko do zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową ale też do odszkodowania za szkodę majątkową. Podobny mechanizm dotyczy pracodawców których reputację niszczą fałszywe opinie byłych pracowników, o czym piszemy w artykule o fałszywych opiniach byłego pracownika na GoWork i Glassdoor.
Co zebrać przed wysłaniem wezwania
Przed przystąpieniem do działania dobrze jest uzbroić się w odpowiednie dowody i dokumentację. Polecamy zgromadzić:
- Screenshoty wiadomości przekazane Ci przez osoby które je otrzymały, z widoczną datą, godziną i danymi nadawcy. To kluczowy dowód przy pomówieniach w kanałach prywatnych.
- Pisemne oświadczenia od osób które otrzymały wiadomości, z opisem ich treści (zwróć szczególną uwagę, czy pomawiający materiał nie stanowił tak zwanego deepfake’a – tutaj opisaliśmy, jak z nimi walczyć prawnie), daty otrzymania i danych nadawcy. Oświadczenie podpisane z datą i własnoręcznym podpisem ma wartość dowodową w postępowaniu cywilnym.
- Informację ilu osób dotyczyło rozsyłanie i w jakich grupach lub kręgach, bo zasięg wpływa na ocenę rozmiaru naruszenia.
- Dokumentację fałszywości twierdzeń: dokumenty, zaświadczenia, zeznania świadków które obalają rozsyłane kłamstwa – jest to istotne zwłaszcza w przypadku gdy to Twój były pracodawca pomawia Cię wśród współpracowników.
- Dokumentację skutków dla Ciebie: zerwane relacje, utracone kontrakty, reakcje osób które wiadomości otrzymały.
- Wszelką korespondencję ze sprawcą jeśli znasz jego tożsamość, szczególnie jeśli zawiera wskazówki co do jego motywacji lub powtarza te same nieprawdziwe twierdzenia.
Jak skutecznie dokumentować naruszenia i zabezpieczać dowody opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.
Wezwanie i dalsze kroki przy pomówieniach w kanałach prywatnych
Wezwanie do zaprzestania naruszania dóbr osobistych kierujesz bezpośrednio do osoby która rozsyłała kłamstwa. Pismo powołuje się na art. 24 KC, opisuje konkretne treści które były rozsyłane i wykazuje ich fałszywość, wskazuje osoby lub grupy do których docierały, żąda natychmiastowego zaprzestania dalszego rozsyłania, sprostowania nieprawdziwych informacji wśród odbiorców i ewentualnych przeprosin w określonym terminie.
Żądanie sprostowania wśród odbiorców jest tu szczególnie istotne, bo samo zaprzestanie rozsyłania nie usuwa skutków naruszenia. Osoby które już otrzymały fałszywe informacje nadal je posiadają. Wezwanie powinno precyzować że sprawca ma obowiązek poinformowania tych samych osób o fałszywości przekazanych informacji.
Wezwanie wysyłasz listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres zamieszkania sprawcy. Jak to zrobić prawidłowo wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania. Jeśli sprawca ignoruje wezwanie możesz złożyć pozew cywilny o ochronę dóbr osobistych i zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa zniesławienia z art. 212 KK ściganego na wniosek pokrzywdzonego. Więcej o relacji między wezwaniem a dalszymi krokami przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy. Jeśli pomówienia dotyczą też publicznych postów lub komentarzy, sprawdź artykuł o zniesławieniu w mediach społecznościowych.
Wezwanie do zaprzestania naruszania dóbr osobistych
Najczęstsze pytania o kłamstwa rozsyłane przez WhatsApp i prywatne grupy
Nie. Prywatność kanału komunikacji nie wyłącza odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych ani za zniesławienie. Ochrona z art. 23 i 24 KC obejmuje dobra osobiste niezależnie od tego czy naruszenie nastąpiło publicznie czy prywatnie. Sprawca który rozsyła nieprawdziwe informacje w prywatnej grupie WhatsApp narusza prawo tak samo jak sprawca który publikuje te same informacje publicznie. Różnica może dotyczyć wyłącznie wysokości zadośćuczynienia w zależności od zasięgu naruszenia.
Przy braku screenshotów możesz polegać na zeznaniach świadków. Osoba która słyszała o rozsyłanych kłamstwach lub rozmawiała ze sprawcą może złożyć zeznania w postępowaniu sądowym nawet bez pisemnego dowodu. Możesz też złożyć wniosek o przesłuchanie świadków w postępowaniu cywilnym gdzie sąd może zobowiązać świadków do złożenia zeznań. Przy postępowaniu karnym policja ma uprawnienia do żądania od platform udostępnienia metadanych wiadomości. Brak screenshotów utrudnia sprawę, ale jej nie uniemożliwia jeśli masz wiarygodnych świadków.
Dokumentuj każdy przypadek oddzielnie z datą, kanałem komunikacji i treścią przekazaną Ci przez osoby które wiadomości otrzymały. Wzorzec wielomiesięcznego rozsyłania nieprawdziwych informacji przez różne kanały jest silnym argumentem zarówno w sprawie o ochronę dóbr osobistych jak i o stalking z art. 190a KK jeśli działanie wzbudza uzasadnione poczucie zagrożenia lub istotnie narusza prywatność. Przy takim wzorcu warto rozważyć powołanie obu podstaw prawnych jednocześnie.
Tak. Roszczenie o usunięcie skutków naruszenia z art. 24 § 1 KC może obejmować żądanie złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i formie – na przykład wysłania sprostowania do tych samych osób do których trafiły fałszywe informacje. Sąd może nakazać sprawcy wykonanie konkretnych czynności naprawczych, w tym poinformowanie odbiorców o fałszywości wcześniej przekazanych informacji. Jest to szczególnie uzasadnione gdy sprawca rozsyłał informacje w środowisku zawodowym ofiary gdzie sprostowanie ma kluczowe znaczenie dla odbudowania reputacji.
Tak, jeśli rozsyłanie kłamstw jest elementem szerszego wzorca nękania. Systematyczne rozsyłanie nieprawdziwych informacji o byłym partnerze przez jego środowisko w celu naruszenia jego relacji i reputacji może wyczerpywać znamiona stalkingu z art. 190a § 1 KK, który penalizuje uporczywe nękanie istotnie naruszające prywatność. Jeżeli sprawa zakrawa o intymne zdjęcia, jest jeszcze poważniej. W takiej sytuacji możesz powołać jednocześnie art. 24 KC w zakresie naruszenia dóbr osobistych i art. 190a KK w zakresie nękania, kierując zarówno wezwanie do zaprzestania naruszania dóbr osobistych jak i wezwanie do zaprzestania nękania.
Roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych przedawniają się po 3 latach od dnia gdy dowiedziałeś się o naruszeniu i osobie sprawcy, zgodnie z art. 442¹ KC w związku z art. 24 KC. Przy przestępstwie zniesławienia z art. 212 KK termin przedawnienia karalności wynosi rok od dnia gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie dłużej jednak niż 3 lata od popełnienia czynu. Działaj możliwie szybko, bo dowody znikają a sprawca może wypierać się wiedzy o bezprawności działania im więcej czasu mija od zdarzenia.
