Pomówienie w internecie, jak usunąć kłamliwy wpis i chronić dobre imię

Najpierw ustal, czy to pomówienie, opinia czy zwykła zniewaga

Nie każda wypowiedź, która jest niesprawiedliwa, ostra lub dotkliwa, stanowi pomówienie. Klient może napisać, że nie odpowiadała mu jakość obsługi, uznać usługę za rozczarowującą albo stwierdzić, że nie poleca przedsiębiorcy. Taka wypowiedź ma przede wszystkim charakter ocenny. Nie można jej łatwo sprawdzić według kryterium prawdy i fałszu.

Inaczej wygląda zdanie, że firma przywłaszczyła pieniądze, lekarz sfałszował dokumentację, pracownik okradł pracodawcę albo wykonawca pobrał zaliczkę i nigdy nie rozpoczął prac. Są to twierdzenia o konkretnych faktach. Można sprawdzić, czy opisane zdarzenie rzeczywiście miało miejsce.

O kwalifikacji nie decyduje wyłącznie jedno wyrwane zdanie. Znaczenie ma tytuł publikacji, użyta grafika, pozostałe komentarze, sposób oznaczenia osoby oraz ogólny przekaz, jaki otrzymuje przeciętny odbiorca.

Autor nie uniknie odpowiedzialności tylko dlatego, że poprzedził zarzut zwrotem „moim zdaniem”. Zdanie „moim zdaniem ten człowiek ukradł pieniądze” nadal zawiera możliwe do zweryfikowania twierdzenie o popełnieniu konkretnego czynu.

Pięć pytań, które pokażą, czy masz podstawę do działania

Przed wysłaniem pisma rozłóż publikację na konkretne elementy. Im dokładniej określisz problem, tym łatwiej będzie sformułować skuteczne zgłoszenie i żądanie.

Zabezpiecz wpis tak, aby po jego usunięciu nadal można było odtworzyć sprawę

Największym błędem jest natychmiastowe napisanie do autora: „Usuń to, bo Cię pozwę”. Sprawca może wówczas skasować konto, zmienić nazwę profilu, usunąć najbardziej obciążające zdanie albo ograniczyć widoczność publikacji. Samo usunięcie wpisu może być korzystne, ale nie powinno pozbawiać Cię dowodu wcześniejszego naruszenia.

Nie ograniczaj się do jednego przyciętego zdania. Zapisz również nagłówek, grafikę, komentarze i sposób oznaczenia Twojej osoby. Autor może bowiem budować fałszywy przekaz przez zestawienie kilku elementów, z których żaden osobno nie pokazuje pełnej skali naruszenia.

Jeżeli wpis pojawia się w wynikach wyszukiwania, wykonaj screenshot wyników po wpisaniu imienia, nazwiska albo nazwy firmy. Zanotuj datę i użyte zapytanie. Wyniki Google zmieniają się w czasie, dlatego późniejsze odtworzenie identycznego widoku może być niemożliwe.

Przy szczególnie poważnej publikacji, dużym zasięgu albo przewidywanym sporze o autentyczność materiału warto rozważyć protokół notarialny z oględzin strony. Nie jest on jednak warunkiem wysłania wezwania.

Szerszy schemat znajdziesz w poradniku jak udokumentować naruszenie.

Czy odpowiadać pod kłamliwym wpisem

Publiczna odpowiedź bywa potrzebna, szczególnie gdy publikacja szybko dociera do klientów. Trzeba jednak uważać, aby nie zwiększyć jej zasięgu, nie ujawnić danych klienta i nie przenieść sporu na poziom wzajemnych wyzwisk.

Odpowiedź powinna być krótka, rzeczowa i skierowana także do innych odbiorców, a nie wyłącznie do autora. Nie publikuj faktur, adresów, prywatnej korespondencji ani danych, których ujawnienie może stworzyć nowy problem prawny.

Jeżeli wpis ma niewielki zasięg i nie wywołuje reakcji, publiczna polemika może niepotrzebnie go wypromować. Najpierw zabezpiecz dowód, a następnie oceń, czy ważniejsze jest szybkie zgłoszenie platformie i wezwanie autora.

Zgłoszenie platformie powinno przypominać krótkie uzasadnienie, nie emocjonalną skargę

Jeżeli publikacja znajduje się na portalu społecznościowym, forum, stronie z opiniami albo innej platformie, skorzystaj z mechanizmu zgłaszania nielegalnych treści. Art. 16 unijnego aktu o usługach cyfrowych, czyli DSA, wymaga, aby dostawcy hostingu zapewniali elektroniczne, dostępne i przyjazne mechanizmy zgłaszania.

Prawidłowe zgłoszenie powinno umożliwiać administratorowi rozpoznanie konkretnej publikacji bez prowadzenia wielotygodniowego dochodzenia. Podaj:

• dokładny adres URL spornej treści,
• nazwę profilu i datę publikacji,
• dosłowny fragment, który uważasz za bezprawny,
• wyjaśnienie, dlaczego zarzut jest nieprawdziwy lub narusza Twoje prawa,
• krótkie wskazanie dokumentów potwierdzających stanowisko,
• żądanie usunięcia albo ograniczenia dostępu do konkretnej treści,
• oświadczenie, że informacje przekazujesz w dobrej wierze.

Ogólny komunikat „to hejt, proszę usunąć” często okazuje się niewystarczający. Administrator nie wie wtedy, czy kwestionujesz cały wpis, jedno zdanie, opinię autora czy użycie danych osobowych.

DSA nie oznacza, że platforma musi usunąć każdą negatywną wypowiedź. Krytyczna opinia nie jest automatycznie nielegalna. Dlatego tak ważne jest precyzyjne wskazanie fałszywego zarzutu i podstaw zgłoszenia.

Oficjalny tekst art. 16 DSA można sprawdzić w bazie EUR-Lex.

Wezwanie nie powinno kończyć się na zdaniu „proszę usunąć post”

Gdy znasz autora, wyślij do niego formalne wezwanie do zaprzestania naruszania dóbr osobistych. Pismo powinno wskazywać dokładnie, co zostało opublikowane, gdzie znajduje się treść i dlaczego narusza Twoje prawa.

Żądania należy dostosować do sposobu naruszenia. W praktyce mogą obejmować:

• usunięcie wskazanego wpisu, komentarza lub nagrania,
• usunięcie kopii opublikowanych w innych miejscach,
• zaprzestanie ponownego rozpowszechniania zarzutu,
• zakaz kontaktowania się z klientami lub pracodawcą w celu powtarzania pomówienia,
• opublikowanie przeprosin albo sprostowania,
• utrzymanie oświadczenia przez określony czas i w konkretnym miejscu,
• przekazanie potwierdzenia wykonania żądań,
• naprawienie wykazanej szkody, jeżeli istnieją podstawy do roszczenia pieniężnego.

Treść przeprosin najlepiej przygotować już w wezwaniu. Nie wystarczy żądać „publicznych przeprosin”, ponieważ adresat może opublikować oświadczenie niejasne, ukryte albo nieodnoszące się do najważniejszego zarzutu.

Termin na usunięcie nadal dostępnego wpisu może być krótki, ponieważ publikacja każdego dnia dociera do kolejnych odbiorców. Osobny, nieco dłuższy termin można wyznaczyć na opublikowanie oświadczenia albo zapłatę udokumentowanej należności.

Zachowaj podpisaną kopię pisma i dowód doręczenia. Możesz wysłać wezwanie listem, przesyłką kurierską, pocztą elektroniczną albo komunikatorem, jeżeli później będziesz w stanie wykazać treść i datę wysłania. Dostępne warianty opisaliśmy w poradniku jak wysłać wezwanie do zaprzestania.

Co zrobić, gdy autor ukrywa się pod pseudonimem

Anonimowe konto nie oznacza, że nie możesz podjąć żadnych działań. Najpierw zabezpiecz wszystkie informacje dostępne publicznie. Zapisz nazwę użytkownika, adres profilu, identyfikator konta, zdjęcie, datę utworzenia, wcześniejsze publikacje, używane sformułowania i powiązania z innymi kontami.

Następnie zgłoś samą treść platformie. Do usunięcia bezprawnego wpisu nie zawsze jest potrzebna znajomość imienia i nazwiska autora. Identyfikacja sprawcy staje się szczególnie istotna, gdy chcesz kierować bezpośrednie wezwanie, wnieść pozew lub prywatny akt oskarżenia.

Platforma zazwyczaj nie przekaże danych użytkownika wyłącznie na podstawie zwykłego prywatnego żądania. Ich uzyskanie może wymagać odpowiednich czynności procesowych, zobowiązania skierowanego przez sąd albo działań Policji w ramach postępowania prywatnoskargowego.

Zgodnie z art. 488 k.p.k. Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę w sprawie ściganej z oskarżenia prywatnego, a w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła skargę do właściwego sądu. Nie oznacza to prowadzenia zwykłego postępowania przygotowawczego takiego jak w sprawach ściganych z urzędu.

Pozew cywilny i prywatny akt oskarżenia służą innym celom

Pomówienie w internecie może prowadzić jednocześnie do odpowiedzialności cywilnej i karnej. Nie są to jednak dwie wersje tego samego postępowania.

Art. 212 § 1 Kodeksu karnego dotyczy pomawiania osoby, instytucji, osoby prawnej albo innej wskazanej jednostki o postępowanie lub właściwości mogące poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę potrzebnego zaufania. Typ podstawowy jest zagrożony grzywną albo karą ograniczenia wolności.

Jeżeli sprawca używa środków masowego komunikowania, art. 212 § 2 k.k. przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Znaczenie prawdziwości zarzutu określa art. 213 Kodeksu karnego. Przy publicznie podniesionym prawdziwym zarzucie przepis rozróżnia między innymi zarzut dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną oraz zarzut służący obronie społecznie uzasadnionego interesu. Nawet brak przestępstwa pomówienia nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności za zniewagę wynikającą z obraźliwej formy wypowiedzi.

Droga cywilna opiera się przede wszystkim na art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Osoba, której dobre imię zostało zagrożone lub naruszone, może żądać zaniechania, usunięcia skutków, złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i formy, a na zasadach przewidzianych w kodeksie także roszczeń pieniężnych.

W sprawie cywilnej powinieneś wykazać, że konkretna wypowiedź odnosiła się do Ciebie i obiektywnie naruszała wskazane dobro osobiste. Art. 24 k.c. posługuje się domniemaniem bezprawności, dlatego pozwany może bronić się, wykazując okoliczności wyłączające bezprawność. Nie oznacza to jednak, że powód powinien ograniczyć się do prostego zaprzeczenia. Dokumenty pokazujące rzeczywisty przebieg sprawy znacząco wzmacniają pozycję.

Oficjalny tekst Kodeksu cywilnego dostępny jest w bazie ELI, a aktualny tekst Kodeksu karnego w Dzienniku Ustaw.

Nie wpisuj do wezwania przypadkowej kwoty tylko po to, aby wywrzeć presję

Ochrona dobrego imienia nie ogranicza się do usunięcia publikacji. Możliwe jest żądanie zadośćuczynienia za krzywdę, zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny albo odszkodowania za szkodę majątkową.

Każde z tych roszczeń wymaga jednak odpowiedniego uzasadnienia. Przy ocenie znaczenie mogą mieć:

• rodzaj i ciężar fałszywego zarzutu,
• czas dostępności publikacji,
• liczba odbiorców i udostępnień,
• pozycja wpisu w wynikach wyszukiwania,
• wpływ na życie prywatne i zawodowe,
• zachowanie sprawcy po otrzymaniu wezwania,
• rzeczywiste skutki dla zdrowia, pracy lub działalności gospodarczej.

Odszkodowanie za utracony kontrakt wymaga czegoś więcej niż wykazania, że publikacja była przykra. Potrzebny jest materiał pokazujący wysokość straty oraz związek między wpisem i decyzją kontrahenta. Szczególnie wartościowa może być wiadomość klienta, który wprost wskazał pomówienie jako przyczynę rezygnacji.

Nieuzasadnione żądanie bardzo wysokiej kwoty może osłabić wiarygodność pisma i utrudnić ugodowe zakończenie sprawy. W wielu przypadkach najpilniejsze jest usunięcie nadal dostępnej treści, a dopiero później dokładna ocena roszczeń pieniężnych.

Terminy, których nie należy przegapić

W sprawie karnej z oskarżenia prywatnego obowiązuje szczególny termin. Zgodnie z art. 101 § 2 k.k. karalność ustaje z upływem roku od dnia, w którym pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż po trzech latach od popełnienia czynu. Prawidłowe wszczęcie postępowania może wpłynąć na dalszy bieg przedawnienia.

W prawie cywilnym sytuacja zależy od rodzaju żądania. Roszczenia niemajątkowe dotyczące zaniechania albo usunięcia skutków naruszenia co do zasady nie są traktowane tak samo jak roszczenia o zapłatę. Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawniają się zasadniczo po trzech latach od uzyskania wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, z uwzględnieniem dalszych ograniczeń ustawowych. Jeżeli szkoda wynika ze zbrodni lub występku, art. 442¹ § 2 k.c. przewiduje termin dwudziestoletni liczony od popełnienia przestępstwa.

Nie warto czekać do końca terminu. W sprawach internetowych znacznie wcześniej mogą zniknąć wpisy, konta, dane techniczne i wiadomości świadków.

Co może wydarzyć się po wysłaniu wezwania

Część autorów usuwa publikację po otrzymaniu formalnego pisma, szczególnie gdy widzi, że treść została zabezpieczona, a żądania są konkretne. Inni próbują zmienić kilka słów i pozostawić zasadniczy zarzut. Jeszcze inni publikują samo wezwanie, przedstawiając je jako próbę cenzury.

Dlatego pismo powinno być rzeczowe i nadawać się do obrony również wtedy, gdy zostanie pokazane osobom trzecim. Nie zamieszczaj w nim wyzwisk, gróźb, przesadnych twierdzeń ani danych, których ujawnienie może pogłębić problem.