Ktoś używa Twojego logo lub nazwy firmy bez zgody – na swojej stronie, w mediach społecznościowych, w materiałach reklamowych? Nie musisz mieć zarejestrowanego znaku towarowego w UPRP żeby skutecznie działać. Prawo autorskie chroni Twoje logo od chwili jego stworzenia i możesz go użyć natychmiast.
Ktoś używa mojego logo lub nazwy firmy bez zgody – prawo autorskie czy znak towarowy
Logo jako utwór chroniony prawem autorskim – co to oznacza w praktyce
Większość właścicieli firm którzy odkrywają że ktoś używa ich logo myśli od razu o znaku towarowym i o rejestracji w Urzędzie Patentowym. To zrozumiałe, bo znak towarowy jest najbardziej popularnym narzędziem ochrony identyfikacji wizualnej. Jednak rejestracja w UPRP kosztuje, trwa i nie jest warunkiem koniecznym do działania.
Logo które ma twórczy, indywidualny charakter jest utworem w rozumieniu art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i jest chronione od chwili stworzenia, automatycznie, bez żadnych formalności. Nie musisz nigdzie rejestrować logo ani oznaczać go symbolem ©. Ochrona istnieje niezależnie od tego czy ktokolwiek wie że jest objęte prawem autorskim.
W praktyce oznacza to że masz pełne prawo żądać zaprzestania używania swojego logo przez osobę która je skopiowała lub użyła bez zgody, na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim i możesz żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Ścieżka prawnoautorska jest szybsza, tańsza i dostępna natychmiast, bez konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania rejestracyjnego.
Pełny przegląd zasad ochrony praw autorskich i dostępnych narzędzi znajdziesz w przewodniku po naruszeniach praw autorskich.
Kiedy logo ma twórczy charakter i jest chronione prawem autorskim
Nie każde logo spełnia próg twórczości wymagany przez prawo autorskie. To ważne zastrzeżenie które warto znać zanim wyślesz wezwanie.
Logo które jest chronione to takie które zawiera element twórczy, indywidualny wkład autora. Grafika wykonana przez projektanta z oryginalnym układem elementów, charakterystyczną typografią, unikalną kombinacją kształtów i kolorów spełnia ten próg bez wątpliwości. Logotyp będący po prostu nazwą firmy zapisaną standardową czcionką systemową prawdopodobnie nie spełnia wymogu twórczości bo nie ma indywidualnego charakteru. Symbol graficzny stworzony przez projektanta, nawet stosunkowo prosty, zazwyczaj spełnia wymóg.
Przy wątpliwościach co do twórczego charakteru konkretnego logo warto skonsultować się z prawnikiem zanim wyślesz wezwanie. Sprawy z zakresu prawa autorskiego bywają skomplikowane, o czym często przekonują się chociażby osoby, których muzyka jest wykorzystywana na YouTube. Wezwanie oparte na logo które nie spełnia progu twórczości może zostać skutecznie zakwestionowane przez adresata. Więcej na temat twórczych aspektów dokumentów takich jak regulamin, umowa albo polityka prywatności opisujemy z kolei w tym artykule.
Wracając jednak do zasadniczego tematu, ważna kwestia praktyczna: jeśli logo stworzył dla Ciebie projektant, sprawdź umowę. Jeśli umowa nie zawierała postanowień o przeniesieniu majątkowych praw autorskich, projektant zachował prawa majątkowe do logo a Ty masz jedynie licencję. W takiej sytuacji to projektant jest podmiotem uprawnionym do dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich, choć Ty możesz działać na podstawie naruszenia dóbr osobistych i nieuczciwej konkurencji.
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jako dodatkowa podstawa
Obok prawa autorskiego masz do dyspozycji drugą, niezależną podstawę prawną. Art. 10 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zakazuje naśladowania oznaczeń towarów lub przedsiębiorstw mogącego wprowadzić klientów w błąd co do ich pochodzenia. Jeśli konkurent używa Twojego logo lub nazwy w sposób który może powodować że klienci pomylą jego produkty lub usługi z Twoimi, dopuszcza się czynu nieuczciwej konkurencji niezależnie od naruszenia praw autorskich.
Ta podstawa ma istotną zaletę: nie wymaga wykazania twórczego charakteru logo. Wystarczy wykazać że logo lub nazwa są Twoje, że są rozpoznawalne na rynku i że ich użycie przez konkurenta może wprowadzać klientów w błąd. Nawet logo które nie spełnia progu twórczości dla prawa autorskiego może być chronione przez przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jeśli zbudowałeś wokół niego rozpoznawalność na rynku.
Wezwanie może powoływać się na obie podstawy jednocześnie: naruszenie praw autorskich z art. 79 pr. aut. i czyn nieuczciwej konkurencji z art. 10 UZNK. To wzmacnia Twoją pozycję i utrudnia adresatowi kwestionowanie jednej z podstaw.
Prawo autorskie vs znak towarowy – kiedy warto zarejestrować
Wiesz już że możesz działać bez rejestracji w UPRP. Kiedy warto jednak zainwestować w rejestrację znaku towarowego?
Rejestracja znaku towarowego daje przewagę w kilku sytuacjach: chroni nazwę firmy lub logo niezależnie od ich twórczego charakteru, daje ochronę terytorialną w określonych klasach towarów i usług, znacznie ułatwia dochodzenie roszczeń bo udowodnienie naruszenia jest prostsze przy zarejestrowanym znaku, i jest wymagana przy niektórych platformach marketplace jak Amazon Brand Registry do pełnej ochrony identyfikacji wizualnej.
Jednak rejestracja zajmuje od kilku miesięcy do ponad roku i kosztuje. W sytuacji gdy ktoś już teraz używa Twojego logo i musisz działać szybko, ścieżka prawnoautorska jest właściwa. Możesz równolegle złożyć wniosek o rejestrację znaku towarowego i wysłać wezwanie oparte na prawie autorskim. Obie ścieżki się nie wykluczają.
Co zebrać przed wysłaniem wezwania
Pod kątem omówionych wyżej naruszeń, podobnie jak naprzykład w sprawach o plagiat ebooka lub innych naruszeniach praw autorskich, warto zaopatrzyć się w następujące dowody:
- Screenshoty strony lub materiałów gdzie pojawia się Twoje logo lub nazwa, z widocznym URL, datą i kontekstem użycia. Zrób zrzuty całych stron a nie tylko fragmentów z logo.
- Archiwizację przez web.archive.org z datownikiem jako nieedytowalny dowód.
- Dowód Twojego pierwszeństwa: data stworzenia logo z metadanych pliku, faktura od projektanta, data pierwszej publikacji logo na Twojej stronie lub w mediach społecznościowych z GSC lub innymi narzędziami analitycznymi.
- Umowę z projektantem jeśli logo tworzył grafik, ze szczególnym uwzględnieniem postanowień o przeniesieniu praw autorskich.
- Dane firmy lub osoby naruszającej z KRS lub CEIDG: pełna nazwa, adres siedziby, NIP.
- Dokumentację kontekstu użycia: czy logo pojawia się w materiałach reklamowych, na stronie internetowej, w social mediach, na opakowaniach produktów. Każdy kontekst użycia wpływa na wysokość roszczenia.
Jak skutecznie dokumentować naruszenia online opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.
Wezwanie i dalsze kroki
Wezwanie do zaprzestania naruszania praw autorskich przy naruszeniu logo lub nazwy firmy powołuje się na art. 79 ustawy o prawie autorskim i na art. 10 UZNK jako podstawy równoległe. Pismo wskazuje konkretne miejsca gdzie logo zostało użyte z URL i datami, żąda natychmiastowego zaprzestania użycia we wszystkich kanałach i zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie w określonym terminie.
Firmy i osoby prowadzące działalność reagują na tego rodzaju wezwania sprawnie, bo ryzyko postępowania sądowego i publicznego rozgłosu dotyczącego nieuczciwej konkurencji jest dla nich poważne. Wielu naruszycieli kończy sprawę ugodą po pierwszym formalnym piśmie.
Wezwanie wysyłasz listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres siedziby firmy z KRS. Jak to zrobić prawidłowo wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania. Więcej o tym kiedy wezwanie wystarczy a kiedy konieczny jest pozew przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy. Jeśli naruszenie dotyczy też skopiowania opisów lub treści ze strony, sprawdź artykuł o skopiowaniu oferty i opisów usług przez konkurencję.
Wezwanie do zaprzestania naruszania praw autorskich
Najczęstsze pytania o bezprawne użycie logo i nazwy firmy
Tak, jeśli zmodyfikowane logo jest na tyle podobne do Twojego że może wprowadzać klientów w błąd. Prawo autorskie chroni formę, a nie tylko identyczną kopię. Jeśli zmiany są kosmetyczne, czyli inna odcień koloru, przesunięty element, zmieniona czcionka przy zachowaniu ogólnej kompozycji, sądy zazwyczaj traktują to jako naruszenie. Na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji istotne jest ryzyko pomyłki u klientów, a nie stopień podobieństwa sam w sobie. Zestawienie obu logo w wezwaniu z zaznaczonymi podobieństwami jest skutecznym argumentem.
Tak, jeśli logo zostało użyte bez Twojej zgody i bez licencji, niezależnie od kontekstu i sposobu użycia. Każde publiczne użycie cudzego chronionego logo bez zgody uprawnionego narusza majątkowe prawa autorskie. Kontekst użycia, dekoracja, reklama, tło, wpływa na wysokość stawki licencyjnej będącej podstawą roszczenia finansowego, ale nie na sam fakt naruszenia. Użycie w celach komercyjnych, nawet jako element tła materiałów promocyjnych, uzasadnia wyższe roszczenie niż użycie w prywatnym kontekście.
Bez umowy o przeniesienie praw autorskich prawa majątkowe do logo pozostają przy projektancie. Ty możesz mieć licencję na korzystanie z logo, ale nie możesz samodzielnie dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia majątkowych praw autorskich bo nie jesteś uprawniony. W tej sytuacji działaj na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jeśli możesz wykazać rozpoznawalność logo na rynku i ryzyko pomyłki klientów. Równolegle warto zadbać o uregulowanie praw do logo z projektantem przez zawarcie umowy o przeniesienie praw lub licencji wyłącznej.
Podstawą jest stawka rynkowa za licencję na użycie logo w podobnych materiałach o podobnym zasięgu. Stawki za komercyjne licencje logo zależą od charakteru użycia, zasięgu kampanii i wartości rynkowej identyfikacji wizualnej. Przy zawinionym naruszeniu art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim pozwala żądać dwukrotności stawki rynkowej. Konkretna kwota zależy od okoliczności, dlatego warto wpisać ją precyzyjnie w wezwaniu po wstępnej ocenie wartości licencji. Przy wątpliwościach co do wyceny rozważna jest indywidualna konsultacja prawna.
Tak i to jest dobra strategia. Wezwanie oparte na prawie autorskim działa natychmiast i nie wymaga czekania na rejestrację. Wniosek o rejestrację znaku towarowego składasz równolegle żeby zbudować silniejszą ochronę na przyszłość. Rejestracja trwa zazwyczaj kilka miesięcy do ponad roku, ale data złożenia wniosku ma znaczenie dla pierwszeństwa ochrony. Działasz więc na dwóch frontach jednocześnie: krótkoterminowym przez wezwanie i długoterminowym przez rejestrację.
Polskie prawo autorskie stosuje się do ochrony praw twórców polskich i twórców którzy pierwsze opublikowali utwór w Polsce, niezależnie od tego gdzie przebywa naruszyciel. W praktyce egzekwowanie roszczeń od podmiotów zagranicznych jest trudniejsze, o czym przekonał się już niejeden były pracownik firmy zagranicznej, która nie chciała usunąć jego zdjęć. Przy podmiotach z UE możliwe jest wszczęcie postępowania przed sądem w kraju siedziby naruszyciela na podstawie przepisów unijnych dotyczących jurysdykcji. Równolegle możesz działać przez platformy i hostingodawców, zgłaszając naruszenie w ramach procedur DMCA lub DSA. Przy istotnych naruszeniach ze strony zagranicznego podmiotu warto skonsultować strategię z adwokatem.
