Wykorzystanie wizerunku bez zgody, jak usunąć zdjęcie lub film z Internetu

Pierwsze godziny po odkryciu publikacji

Naturalną reakcją jest napisanie do autora, aby natychmiast skasował materiał. Najpierw trzeba jednak zachować to, co może później zniknąć. Zabezpieczenie dowodów nie oznacza, że zamierzasz od razu wnosić pozew. Pozwala jedynie odtworzyć publikację, jej kontekst, autora i zasięg, jeżeli druga strona zacznie zaprzeczać.

Jeżeli materiał ma charakter intymny, towarzyszą mu groźby, ktoś podszywa się pod Ciebie albo publikacja powoduje bezpośrednie zagrożenie, przejdź równolegle do zgłoszenia organom. Pismo przedsądowe nie powinno opóźniać reakcji potrzebnej dla bezpieczeństwa.

Jedno zdjęcie, trzy różne warstwy ochrony

W sporach o wizerunek często wszystkie podstawy wrzuca się do jednego worka i określa hasłem „RODO”. To zbyt duże uproszczenie. W zależności od sytuacji ochrona może wynikać z Kodeksu cywilnego, prawa autorskiego i przepisów o ochronie danych. Każda z tych podstaw odpowiada na trochę inne pytanie.

Wizerunek jest dobrem osobistym chronionym przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Bezprawne wykorzystanie zdjęcia może naruszać nie tylko prawo do decydowania o publikacji, ale także prywatność, godność albo dobre imię. Kontekst ma ogromne znaczenie. Inaczej ocenia się neutralne zdjęcie z wydarzenia, inaczej użycie tej samej twarzy w reklamie produktu medycznego, politycznej kampanii albo materiale sugerującym określone poglądy.

Art. 81 prawa autorskiego dotyczy rozpowszechniania wizerunku. Chodzi o udostępnienie go szerszemu kręgowi odbiorców, a nie wyłącznie o samo wykonanie fotografii. Samo zrobienie zdjęcia może jednak w określonych okolicznościach naruszać prywatność albo przepisy o danych osobowych, nawet zanim fotografia zostanie opublikowana.

Prawo do wizerunku nie jest prawem autorskim do zdjęcia. Fotograf może posiadać autorskie prawa majątkowe do fotografii, a osoba widoczna na zdjęciu nadal zachowuje własne uprawnienia dotyczące rozpowszechniania jej wizerunku. Zgoda fotografa na użycie zdjęcia nie zastępuje automatycznie zgody modela. Zgoda modela nie oznacza z kolei, że reklamodawca uzyskał prawa autorskie od fotografa.

Jeżeli to Ty wykonałeś fotografię i problemem jest przede wszystkim jej skopiowanie, a nie pokazanie Twojej twarzy, właściwy może być poradnik o nieautoryzowanym wykorzystaniu fotografii.

Zgoda na wizerunek nie powinna być blankietem na każde przyszłe użycie

Zasadą wynikającą z art. 81 ust. 1 prawa autorskiego jest konieczność uzyskania zezwolenia osoby przedstawionej. Przepis nie wymaga w każdym przypadku formy pisemnej, lecz w razie sporu to publikujący powinien być w stanie pokazać, czego zgoda dotyczyła. Im bardziej komercyjny, długotrwały albo wrażliwy jest sposób wykorzystania, tym większe znaczenie ma precyzyjny dokument.

Zakres zezwolenia ustala się na podstawie jego treści i okoliczności. Zgoda na:

• opublikowanie jednego zdjęcia nie oznacza automatycznie zgody na całą sesję,
• stronę wydarzenia nie musi obejmować płatnej reklamy,
• wewnętrzny katalog pracowników nie musi obejmować publicznego profilu firmy,
• jedną kampanię nie musi obejmować wszystkich przyszłych kampanii,
• neutralne przedstawienie osoby nie musi obejmować montażu, memu albo ośmieszającego podpisu,
• publikację w jednym serwisie nie musi obejmować sublicencjonowania materiału innym podmiotom.

Czy zgodę można wycofać

Trzeba rozdzielić zgodę będącą podstawą przetwarzania danych od zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku oraz od postanowień umowy. Jeżeli administrator opiera przetwarzanie danych na zgodzie w rozumieniu RODO, można ją wycofać na przyszłość. Wycofanie nie powoduje jednak, że wcześniejsze przetwarzanie, zgodne z prawem w chwili jego wykonywania, staje się wstecznie bezprawne.

Gdy wykorzystanie wizerunku wynika z umowy, kampanii lub odpłatnego pozowania, zakończenie dalszego użycia trzeba ocenić także przez pryzmat treści umowy i możliwych skutków kontraktowych. Nie należy automatycznie zakładać, że jedno zdanie „cofam zgodę” natychmiast unicestwia każde wcześniej udzielone uprawnienie bez względu na przyjęte zobowiązania.

Zapłata za pozowanie

Art. 81 ust. 1 przewiduje, że w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Nie jest to jednak nieograniczona licencja na dowolne wykorzystanie twarzy. Nadal trzeba ustalić, czego dotyczyło zlecenie, w jakiej kampanii materiał miał się pojawić i czy obecne użycie pozostaje w granicach ustaleń.

Model opłacony za udział w kampanii jednego produktu nie powinien być automatycznie traktowany jako osoba, która zgodziła się na wykorzystanie fotografii wiele lat później, w innej branży i przez inny podmiot. Umowa, brief, korespondencja i okoliczności sesji mają tutaj zasadnicze znaczenie.

Kiedy publikacja może być dozwolona bez zezwolenia

Art. 81 ust. 2 przewiduje dwa główne wyjątki. Ich istnienie nie oznacza, że każde zdjęcie wykonane w przestrzeni publicznej wolno dowolnie wykorzystywać.

Osoba powszechnie znana

Zezwolenie nie jest wymagane przy rozpowszechnianiu wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli zdjęcie wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych albo zawodowych. Wyjątek nie obejmuje automatycznie prywatnego życia takiej osoby. Popularność nie likwiduje prawa do prywatności i nie pozwala użyć twarzy znanej osoby w reklamie tak, jakby rekomendowała produkt.

Szczegół większej całości

Zezwolenie nie jest wymagane również wtedy, gdy osoba stanowi jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz albo publiczna impreza. Kluczowa jest rola konkretnej osoby w materiale.

To, że zdjęcie wykonano na weselu, meczu albo festynie, nie rozstrzyga sprawy. Ocenia się, czy bez wizerunku konkretnej osoby materiał zachowałby ten sam sens. Jeżeli dana osoba jest istotą fotografii, powołanie się na wyjątek może być nieuzasadnione.

Zabezpiecz nie tylko zdjęcie, ale cały sposób jego użycia

W sprawie o wizerunek kontekst może być równie ważny jak sam plik. Ta sama fotografia umieszczona w galerii wydarzenia i w reklamie kliniki wywołuje zupełnie inne skutki. Dlatego nie zapisuj wyłącznie kadru ze swoją twarzą.

Przy filmie nagraj ekran z dźwiękiem i przejściem od profilu do konkretnego materiału. Zapisz tytuł, miniaturę, opis i komentarze. Jeżeli nagranie zostało udostępnione w kilku miejscach, utwórz osobną pozycję dla każdego linku.

Przy stories albo transmisji na żywo liczy się czas. Materiał może zniknąć po kilku godzinach, dlatego nagranie ekranu bywa jedyną możliwością zachowania pełnej publikacji.

Przechowuj oryginalne pliki bez nanoszenia oznaczeń i bez zmiany ich metadanych. Kopię trzymaj poza telefonem. Przy dużej kampanii reklamowej, sporze o autentyczność albo przewidywanym procesie rozważ protokół notarialny z oględzin strony. Pełny schemat znajduje się w poradniku jak udokumentować naruszenie.

Jedna publikacja może mieć trzech różnych adresatów

Skuteczne działanie często wymaga rozdzielenia ról. Osoba, która opublikowała zdjęcie, nie zawsze jest administratorem strony. Platforma przechowuje treść, ale nie musi być autorem naruszenia. Firma może zlecić kampanię agencji, która technicznie opublikowała reklamę. Żądania powinny trafiać do podmiotów mających realny wpływ na usunięcie materiału.

Jeżeli reklama została przygotowana dla firmy przez agencję, wezwanie warto skierować co najmniej do podmiotu, który odnosi korzyść z kampanii i decyduje o jej celu. Agencję można objąć korespondencją, zwłaszcza jeżeli zarządza kontami i może natychmiast zatrzymać emisję.

Przy stronie internetowej sprawdź regulamin, politykę prywatności, stopkę, KRS lub CEIDG. Sama nazwa profilu w mediach społecznościowych może nie wystarczyć do prawidłowego oznaczenia adresata.

Co powinno znaleźć się w wezwaniu do usunięcia wizerunku

Dobre wezwanie nie powinno ograniczać się do zdania „nie wyrażam zgody na moje zdjęcie”. Trzeba wskazać materiał, miejsce wykorzystania i zakres oczekiwanych działań. Im większa liczba kanałów publikacji, tym bardziej precyzyjna powinna być lista.

W piśmie uwzględnij:

1. dane osoby, której wizerunek wykorzystano, i prawidłowe dane adresata,
2. dokładny opis zdjęcia, filmu albo reklamy,
3. adresy URL i identyfikatory wszystkich znanych publikacji,
4. datę wykrycia oraz dostępne informacje o czasie trwania wykorzystania,
5. brak zezwolenia albo sposób przekroczenia jego zakresu,
6. kontekst naruszający prywatność, godność lub dobre imię,
7. żądanie usunięcia materiału z konkretnych kanałów,
8. zakaz dalszego rozpowszechniania i ponownego użycia,
9. żądanie zatrzymania płatnej kampanii lub wycofania materiałów reklamowych,
10. termin wykonania i pisemne potwierdzenie,
11. w razie potrzeby treść oczekiwanego oświadczenia albo przeprosin,
12. zapowiedź dalszych zgodnych z prawem działań.

Nie zawsze można rozsądnie żądać usunięcia każdej kopii istniejącej w całym internecie, w tym materiałów pozostających poza kontrolą adresata. Można natomiast wymagać usunięcia publikacji i kopii, którymi adresat zarządza, zaprzestania dalszego przekazywania oraz podjęcia wskazanych działań wobec podmiotów działających na jego zlecenie.

Jaki termin wyznaczyć

Termin zależy od charakteru naruszenia. Aktywną reklamę, fałszywe konto, materiał intymny albo publikację wywołującą falę hejtu należy traktować jako pilne. W takich sprawach można oczekiwać niezwłocznego zatrzymania emisji i krótkiego terminu na pełne wykonanie żądań.

Przy zwykłej fotografii na stronie archiwalnego wydarzenia można wyznaczyć kilka dni na usunięcie i odpowiedź. Nie ma potrzeby dawania kilku tygodni na skasowanie jednego pliku. Jednocześnie termin nie powinien być sztucznie nierealny, jeżeli materiał występuje w wielu systemach albo fizycznych materiałach reklamowych.

Jak zgłosić zdjęcie albo film bezpośrednio platformie

Wezwanie do autora i zgłoszenie platformie mogą być prowadzone równolegle. Platforma nie rozstrzyga ostatecznie całego sporu cywilnego, ale może szybko ograniczyć dostęp do postu, filmu, konta albo reklamy.

W formularzu wybierz kategorię najbliższą rzeczywistemu problemowi, na przykład:

• naruszenie prywatności,
• wykorzystanie zdjęcia bez zgody,
• podszywanie się,
• nagość lub treść intymna udostępniona bez zgody,
• nielegalna treść,
• naruszenie danych osobowych,
• materiał przedstawiający dziecko.

Art. 16 Aktu o usługach cyfrowych, czyli DSA, przewiduje mechanizmy zgłaszania informacji uznawanych za nielegalne. Zgłoszenie powinno być na tyle dokładne, aby serwis mógł zidentyfikować materiał i zrozumieć podstawę zarzutu bez odgadywania, którego fragmentu dotyczy problem.

Zachowaj numer zgłoszenia, potwierdzenie i odpowiedź platformy. Jeżeli zgłoszenie zostanie odrzucone, sprawdź dostępną procedurę odwoławczą. Nie wysyłaj wielu identycznych formularzy bez uzupełnienia brakujących informacji.

Przy materiale opublikowanym na TikToku dodatkowe wskazówki znajdziesz w poradniku o duetach, stitchach i wykorzystaniu twarzy na TikToku.

Kiedy żądać usunięcia danych na podstawie RODO

Rozpoznawalny wizerunek może stanowić daną osobową, ponieważ pozwala zidentyfikować konkretną osobę. Publikowanie, przechowywanie, oznaczanie nazwiskiem i wykorzystywanie twarzy w reklamie może być przetwarzaniem danych.

Nie oznacza to, że każda fotografia narusza RODO. Trzeba ustalić:

• kto jest administratorem danych,
• w jakim celu przetwarza wizerunek,
• na jakiej podstawie z art. 6 RODO się opiera,
• czy podstawa nadal istnieje,
• czy publikacja jest niezbędna i proporcjonalna,
• czy zastosowanie ma wyjątek osobisty, domowy, prasowy albo związany z wolnością wypowiedzi.

Art. 17 RODO daje prawo do żądania usunięcia danych w określonych przypadkach, między innymi gdy dane nie są już niezbędne, wycofano zgodę i nie istnieje inna podstawa, wniesiono skuteczny sprzeciw albo dane były przetwarzane niezgodnie z prawem. Prawo to nie jest bezwzględne. Administrator może odmówić, jeżeli zachodzi jeden z przewidzianych wyjątków, na przykład potrzeba korzystania z wolności wypowiedzi i informacji albo ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń.

Żądanie powinno wskazywać konkretny materiał i adres. Jeżeli zdjęcie jest grupowe, wskaż, która osoba na nim to Ty. Napisz, dlaczego żądasz usunięcia, i poproś o poinformowanie o sposobie rozpatrzenia wniosku.

Jeżeli administrator odmawia, powinien uzasadnić decyzję. Gdy nie odpowiada albo jego stanowisko jest bezpodstawne, można złożyć skargę do Prezesa UODO. Warto wcześniej zachować własne żądanie oraz odpowiedź administratora. Oficjalny poradnik dotyczący usuwania wizerunku z internetu znajduje się na stronie Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Skarga do UODO nie zastępuje pozwu o ochronę dóbr osobistych. Prezes UODO rozstrzyga o zgodności przetwarzania danych, natomiast zadośćuczynienie, przeprosiny i inne cywilne sposoby ochrony należą do kompetencji sądu.

Firma używa Twojej twarzy w reklamie

Użycie wizerunku w reklamie jest zazwyczaj bardziej ingerujące niż neutralna publikacja dokumentacyjna. Materiał może sugerować, że popierasz produkt, korzystasz z usługi albo pozostajesz związany z konkretną marką. Komercyjny charakter nie oznacza automatycznie, że należy Ci się określona ustawowa stawka, ale zwiększa znaczenie zakresu zgody i skutków naruszenia.

Zabezpiecz nie tylko samą kreację, lecz także:

• nazwę reklamodawcy,
• tekst i hasło kampanii,
• produkt, z którym połączono wizerunek,
• stronę docelową reklamy,
• miejsce i czas emisji,
• warianty materiału,
• informacje z biblioteki reklam platformy,
• wiadomości osób, które zobaczyły kampanię.

W wezwaniu zażądaj zatrzymania emisji, usunięcia kreacji ze wszystkich kont reklamowych pozostających pod kontrolą firmy oraz pisemnego potwierdzenia. Jeżeli materiał został przekazany partnerom lub agencji, można zażądać wskazania podmiotów, którym go udostępniono, i podjęcia działań prowadzących do zakończenia dalszego użycia.

Ten scenariusz omawiamy szerzej w artykule firma użyła mojego zdjęcia w reklamie bez zgody.

Były pracodawca używa zdjęcia po zakończeniu współpracy

Zakończenie zatrudnienia nie powoduje automatycznie, że każda wcześniejsza publikacja staje się w tej samej chwili bezprawna. Trzeba sprawdzić treść zgody, cel publikacji i to, czy dalsze utrzymywanie zdjęcia nadal jest uzasadnione.

Wyjątkowo problematyczna jest sytuacja, w której były pracownik nadal figuruje jako aktualny członek zespołu, ekspert firmy albo osoba świadcząca jej usługi. Taka publikacja może nie tylko naruszać wizerunek, ale również wprowadzać klientów w błąd co do aktualnej relacji zawodowej.

W piśmie wskaż datę zakończenia współpracy, wcześniejszy cel wykorzystania, aktualne miejsca publikacji i to, dlaczego dalsze użycie nie odpowiada już pierwotnym ustaleniom. Możesz zażądać usunięcia zdjęcia z profilu zespołu, materiałów rekrutacyjnych, reklam, prezentacji i innych kanałów kontrolowanych przez pracodawcę.

Szczegółowy schemat znajduje się w poradniku były pracodawca używa mojego zdjęcia po zakończeniu współpracy.

Wizerunek dziecka wymaga szczególnej ostrożności

W imieniu małoletniego działają przedstawiciele ustawowi, kierując się dobrem dziecka. Ocena nie może ograniczać się do tego, czy formularz został kiedyś podpisany. Znaczenie ma wiek dziecka, charakter materiału, zakres publikacji, trwałość dostępu oraz ryzyko dalszego kopiowania.

Przy publikacji przez szkołę, klub albo organizatora sprawdź:

• treść udzielonej zgody,
• czy dotyczyła konkretnego wydarzenia czy stałej promocji,
• czy obejmowała publiczne media społecznościowe,
• czy zdjęcie pozwala łatwo ustalić szkołę, miejsce i aktywności dziecka,
• czy materiał jest nadal potrzebny po upływie czasu,
• czy dziecko zostało przedstawione w sposób godny i bezpieczny.

Przy sporze między rodzicami zakres uprawnień może wymagać odrębnej analizy rodzinnej. Dobro dziecka pozostaje ważniejsze niż traktowanie publikacji wyłącznie jako konfliktu dorosłych.

Więcej informacji znajduje się w artykule o wizerunku dziecka opublikowanym bez zgody.

Intymnego zdjęcia lub nagrania nie traktuj jak zwykłego sporu o publikację

Jeżeli materiał przedstawia nagą osobę albo osobę podczas czynności seksualnej, zastosowanie może znaleźć art. 191a Kodeksu karnego. Przepis obejmuje rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody, a także jego utrwalenie przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu. Czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat i ścigany na wniosek pokrzywdzonego.

Jeżeli sprawca żąda pieniędzy, spotkania, kolejnych zdjęć albo innego zachowania w zamian za nieopublikowanie lub usunięcie materiału, nie prowadź samodzielnych negocjacji bez zabezpieczenia dowodów. Taka sytuacja może wypełniać znamiona kolejnych przestępstw.

Dokładny plan działania znajduje się w poradniku były partner opublikował intymne zdjęcia bez zgody.

Deepfake może naruszać prawa, nawet jeśli zdjęcie nie jest „prawdziwe”

Deepfake może wykorzystywać autentyczną twarz wmontowaną w cudzy film albo tworzyć syntetyczny materiał, który dla odbiorcy wygląda jak przedstawienie konkretnej osoby. W takim przypadku ochrona nie powinna opierać się wyłącznie na sporze o techniczne pochodzenie pikseli.

Materiał może naruszać dobra osobiste, prywatność, godność, reputację i przepisy o danych osobowych. Jeżeli sprawca podszywa się pod Ciebie, wykorzystuje wizerunek lub inne dane pozwalające na publiczną identyfikację i wyrządza szkodę majątkową albo osobistą, znaczenie może mieć także art. 190a § 2 Kodeksu karnego.

W żądaniu opisz nie tylko brak zgody, lecz również fałszywy charakter materiału, ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, kontekst publikacji i powstałe skutki. Zgłoszenie platformie powinno wskazywać kategorię treści zmanipulowanej, podszywania się albo naruszenia prywatności, zależnie od dostępnych formularzy.

Temat został rozwinięty w artykule o deepfake’u i wizerunku wygenerowanym przez AI.

Czy można żądać zapłaty za bezprawne wykorzystanie wizerunku

Możliwość żądania pieniędzy nie oznacza, że każdej publikacji odpowiada automatycznie jedna stawka. Trzeba dobrać właściwy rodzaj roszczenia i wyjaśnić, z czego wynika jego wysokość.

Zadośćuczynienie za krzywdę

Zadośćuczynienie służy naprawieniu niemajątkowych skutków naruszenia dobra osobistego. Znaczenie mogą mieć zasięg, długość publikacji, kontekst, komercyjny charakter, skala rozpoznawalności, reakcja sprawcy i wpływ na prywatność, godność lub życie zawodowe.

Neutralna fotografia dostępna przez krótki czas będzie oceniana inaczej niż wielomiesięczna reklama sugerująca poparcie kontrowersyjnego produktu albo materiał intymny udostępniony tysiącom odbiorców.

Odszkodowanie za szkodę majątkową

Odszkodowanie wymaga wykazania rzeczywistej szkody, jej wysokości i związku z bezprawnym działaniem. Może chodzić na przykład o utracone wynagrodzenie za uzgodnione wykorzystanie, utratę kontraktu, koszty podjętych działań albo inne mierzalne następstwa.

Osoba przedstawiona na zdjęciu nie powinna automatycznie żądać opłaty licencyjnej właściwej dla praw autorskich fotografa, jeżeli sama nie posiada tych praw. Wynagrodzenie za wykorzystanie wizerunku modela i wynagrodzenie za prawo do fotografii to dwa różne zagadnienia.

Odpowiednia suma na cel społeczny

Przepisy o dobrach osobistych oraz odpowiednio stosowana ochrona z prawa autorskiego przewidują również możliwość żądania odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Nie jest to jednak automatyczny dodatek do każdego wezwania. Roszczenie powinno być proporcjonalne i odpowiadać charakterowi naruszenia.

Co zrobić, gdy adresat nie usuwa materiału

Po upływie terminu ponownie sprawdź wszystkie wskazane adresy. Zrób nowy zestaw zrzutów pokazujący, czy zdjęcie nadal jest dostępne, czy reklama wciąż się wyświetla i czy pojawiły się kolejne kopie.

W pozwie o ochronę dóbr osobistych można żądać zaniechania, usunięcia skutków, oświadczenia odpowiedniej treści i formy oraz roszczeń pieniężnych. Jeżeli publikacja nadal trwa, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie, na przykład przez czasowy zakaz dalszego wykorzystywania materiału na czas procesu.

Różnice między pismem a postępowaniem sądowym wyjaśnia poradnik wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy.