Odkryłeś swoje zdjęcie w reklamie firmy, na jej stronie internetowej lub w materiałach promocyjnych, choć nigdy nie podpisywałeś żadnej umowy i nie dostałeś za to ani grosza? Masz prawo żądać usunięcia zdjęcia i zapłaty wynagrodzenia. Komercyjne użycie wizerunku bez zgody i bez umowy to jedno z poważniejszych naruszeń prawa do wizerunku.
Firma użyła mojego zdjęcia w reklamie bez zgody – ile mogę żądać
Dlaczego komercyjne użycie wizerunku bez zgody jest szczególnie poważnym naruszeniem
Naruszenia prawa do wizerunku mają różną wagę w zależności od kontekstu w jakim doszło do użycia zdjęcia. Użycie wizerunku w celach komercyjnych przez firmę która na tym zarabia plasuje się na jednym z wyższych poziomów dotkliwości. Inny znany przypadek to gdy były pracodawca wykorzystuje Twoje zdjęcia – opisaliśmy takie naruszenie tutaj.
Art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej. Przepis nie rozróżnia między użyciem prywatnym a komercyjnym. Jednak w kontekście roszczeń finansowych użycie komercyjne ma kluczowe znaczenie, bo stawki licencyjne za komercyjne użycie wizerunku są znacznie wyższe niż przy użyciu niekomercyjnym.
Jeśli firma używa Twojego zdjęcia w reklamie, sugeruje tym samym że jesteś związany z jej produktem lub usługą, że ją polecasz lub że jesteś jej klientem. To może naruszać nie tylko prawo do wizerunku, ale też dobre imię jeśli produkt lub firma są kontrowersyjne. Pełny przegląd narzędzi ochrony wizerunku i dóbr osobistych znajdziesz w przewodniku po naruszeniach dóbr osobistych.
Skąd firma mogła wziąć Twoje zdjęcie
Drogi w jakie firmy wchodzą w posiadanie zdjęć do reklam bez legalnej licencji są różne i każda z nich jest jednakowo bezprawna. Czasami temat dotyczy kradzieży zdjęć produktowych, ale nielegalne zdjecia w reklamie są równie częste.
Pobranie zdjęcia z Twoich mediów społecznościowych to najczęstszy scenariusz. Fakt że zdjęcie jest widoczne publicznie na Facebooku lub Instagramie nie oznacza że można je używać komercyjnie. Publiczna dostępność zdjęcia nie jest licencją. Inne przypadki to chociażby:
- Pobranie z serwisu ze zdjęciami stockowymi bez sprawdzenia warunków licencji. Niektóre serwisy udostępniają zdjęcia na licencjach które wykluczają użycie komercyjne lub wymagają dodatkowej opłaty za konkretny rodzaj użycia. Firma która kupiła podstawową licencję a używa zdjęcia w sposób wykraczający poza jej zakres narusza prawa do wizerunku.
- Użycie zdjęcia z reportażu prasowego lub eventu branżowego. Firma może mieć licencję na zdjęcie jako fotografię, ale nie ma tym samym prawa do komercyjnego użycia wizerunku osób na nim przedstawionych.
- Wygenerowanie łudząco podobnego do Twojego wizerunku w sztucznej inteligencji, co zahacza o tematykę rozpowszechniania deepfake’ów.
- Zdjęcie zrobione podczas eventu firmowego lub targów i następnie użyte w materiałach promocyjnych bez uzyskania zgody od sfotografowanych uczestników lub prelegentów.
Ile możesz żądać za bezumowne użycie wizerunku w reklamie
To jest kluczowy element odróżniający tę kategorię naruszeń od innych. Przy komercyjnym użyciu wizerunku stawki licencyjne są znaczące i dobrze udokumentowane rynkowo, co ułatwia wyliczenie roszczenia.
Stawki za komercyjne użycie wizerunku w Polsce zależą od kilku czynników: zasięgu kampanii reklamowej, czasu jej trwania, kanałów dystrybucji, rozpoznawalności osoby i charakteru produktu lub usługi. Dla nieznanych osób prywatnych stawki zaczynają się od kilku tysięcy złotych za podstawowe użycie w lokalnej kampanii. Dla szerszych kampanii lub dłuższego okresu użycia rosną proporcjonalnie.
Na podstawie art. 24 § 2 KC w związku z art. 448 KC możesz żądać zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Jeśli zdjęcie jest jednocześnie utworem fotograficznym i naruszono prawa autorskie fotografa, wchodzi też w grę art. 79 ustawy o prawie autorskim pozwalający żądać dwukrotności stawki licencyjnej przy zawinionym naruszeniu.
Konkretna kwota roszczenia zależy od okoliczności. Warto wpisać ją już w wezwaniu jako wyraźne żądanie finansowe, bo precyzyjne roszczenie zmienia charakter pisma z zawiadomienia o naruszeniu na realne wezwanie do zapłaty.
Czy firma może bronić się tym że kupiła zdjęcie stockowe
To częsty argument ze strony firm które zostają wezwane do zapłaty. Wymaga jednak dokładnej weryfikacji.
Jeśli firma kupiła zdjęcie w serwisie stockowym, sprawdź warunki licencji pod którą je nabyła. Standardowe licencje stockowe zazwyczaj obejmują prawo do użycia fotografii jako dzieła, ale nie obejmują prawa do komercyjnego użycia wizerunku osób na zdjęciu. Większość serwisów stockowych wyraźnie zastrzega że zdjęcia z wizerunkami ludzi mogą wymagać dodatkowej zgody modela przy użyciu komercyjnym, szczególnie przy reklamie produktów lub usług.
Jeśli firma nabyła zdjęcie na licencji która nie obejmuje komercyjnego użycia wizerunku, nie ma żadnej ochrony przed Twoim roszczeniem. Odpowiedzialność wobec Ciebie spoczywa na firmie niezależnie od jej rozliczeń z serwisem stockowym lub fotografem.
Co zebrać przed wysłaniem wezwania
Przy komercyjnym użyciu wizerunku przez firmę dokumentacja ma szczególne znaczenie, bo po drugiej stronie stoi podmiot profesjonalny który może twierdzić że działał legalnie i który ma własną obsługę prawną.
Postraj się zgromadzić chociaż część materiałów lub dokumentów z tej listy:
- Screenshoty reklamy lub materiału promocyjnego z widocznym Twoim wizerunkiem, adresem URL, nazwą firmy i datą. Rób zrzuty całej strony, nie tylko fragmentu z Twoim zdjęciem.
- Archiwizację przez web.archive.org z datownikiem, bo firma może usunąć materiały natychmiast po otrzymaniu wezwania.
- Dokumentację zasięgu kampanii jeśli jest dostępna publicznie: statystyki wyświetleń reklamy, zasięg strony, liczba obserwujących profil który użył zdjęcia.
- Dowód że to Ty jesteś osobą na zdjęciu i że nie udzielałeś żadnej zgody ani nie podpisywałeś żadnej umowy z tą firmą.
- Dane firmy z KRS: pełna nazwa, adres siedziby, NIP, dane zarządu.
- Dokumentację gdzie firma użyła zdjęcia: strona internetowa, media społecznościowe, materiały drukowane, billboardy, mailing. Każdy kanał dystrybucji wpływa na wysokość roszczenia.
Jak skutecznie dokumentować naruszenia wizerunku online opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.
Wezwanie do firmy i dalsze kroki
Wezwanie do usunięcia wizerunku z zdjęcia lub filmu z internetu kierujesz na adres siedziby firmy z KRS, listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Pismo powołuje się na art. 81 prawa autorskiego i art. 24 KC, opisuje konkretne naruszenie z URL i datą, żąda natychmiastowego usunięcia zdjęcia ze wszystkich kanałów dystrybucji i zapłaty wynagrodzenia w określonej kwocie w terminie 14 dni.
Firmy reagują na tego rodzaju wezwania znacznie sprawniej niż osoby prywatne. Dział prawny lub zarząd firmy po otrzymaniu pisma od adwokata z precyzyjnym roszczeniem finansowym zazwyczaj ocenia czy opłaca się walczyć czy rozliczyć się polubownie. Przy naruszeniu wizerunku przez firmę komercyjną ugoda jest częstym i zadowalającym zakończeniem sprawy.
Jeśli firma zignoruję wezwanie lub odmówi zapłaty, masz solidną podstawę do pozwu cywilnego. Wysłane wezwanie z dowodem doręczenia jest w postępowaniu sądowym dowodem że próbowałeś rozwiązać sprawę bez sądu. Jak prawidłowo wysłać wezwanie wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania. Więcej o relacji między wezwaniem a pozwem przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy. Jeśli Twoje zdjęcie pojawia się też w innych kontekstach online, sprawdź artykuł o wezwaniu do usunięcia wizerunku bez zgody.
Wezwanie do usunięcia wizerunku z zdjęcia lub filmu z internetu
Najczęstsze pytania o komercyjne użycie wizerunku przez firmę
Nie. Nieznajomość prawa i brak świadomości naruszenia nie zwalniają z odpowiedzialności cywilnej. Firma która pobiera zdjęcia z internetu bez weryfikacji licencji i praw do wizerunku osób na nich przedstawionych działa na własne ryzyko. Przy naruszeniu niezawinionym możesz żądać zapłaty jednokrotności stawki licencyjnej. Przy zawinionym, gdy firma miała lub powinna była mieć świadomość naruszenia, możesz żądać dwukrotności. Profesjonalny podmiot który używa zdjęć w kampanii reklamowej ma obowiązek weryfikacji praw do każdego materiału który używa.
Podstawą jest stawka rynkowa za komercyjne użycie wizerunku w podobnej kampanii o podobnym zasięgu. Możesz odwołać się do cenników agencji modelek i modeli, stawek stosowanych przy podobnych kampaniach branżowych lub wyceny rzeczoznawcy. Na wysokość stawki wpływa: zasięg kampanii, czas trwania, kanały dystrybucji, charakter produktu i branża. Przy trudnościach z wyceną warto skorzystać z indywidualnej konsultacji prawnej przed wysłaniem wezwania, bo precyzja roszczenia ma bezpośredni wpływ na skuteczność pisma.
Tak. Usunięcie zdjęcia przez firmę nie zwalnia jej z zapłaty wynagrodzenia za okres gdy bezumownie korzystała z Twojego wizerunku. Roszczenie finansowe dotyczy całego okresu naruszenia, od momentu opublikowania zdjęcia do jego usunięcia. Dlatego tak ważne jest udokumentowanie naruszenia jeszcze przed wysłaniem wezwania, bo tylko wtedy masz dowód długości okresu bezumownego użycia.
Materiały drukowane dokumentujesz przez zrobienie zdjęć lub skanów tych materiałów z widoczną datą i wszelkimi danymi identyfikacyjnymi firmy. Jeśli natknąłeś się na billboard, ulotkę lub katalog, zrób zdjęcie telefonem z widocznym otoczeniem potwierdzającym kontekst. Przy materiałach drukowanych zasięg i nakład mają szczególne znaczenie dla wyceny roszczenia, bo dystrybucja fizyczna jest trudniejsza do cofnięcia niż usunięcie materiału online. Opisz w wezwaniu wszystkie kanały dystrybucji w których odkryłeś naruszenie.
Tak i właśnie taka konstrukcja wezwania jest najbardziej skuteczna. Żądanie usunięcia dotyczy przyszłości i jest roszczeniem o zaniechanie naruszenia (czyli tak samo jak np. w przypadku fałszywych opinii na GoWork). Żądanie wynagrodzenia dotyczy przeszłości i jest roszczeniem majątkowym za okres bezumownego korzystania. Oba roszczenia są niezależne i możesz je dochodzić jednocześnie w jednym piśmie. Firma może usunąć zdjęcie i nadal być zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia za czas gdy go używała.
Tak. Użycie wizerunku w kontekście który sugeruje że popierasz lub rekomenujesz produkt lub usługę narusza nie tylko prawo do wizerunku, ale też dobra osobiste w postaci dobrego imienia jeśli produkt jest kontrowersyjny, konkurencyjny wobec Twoich interesów lub w inny sposób dla Ciebie niekorzystny. W skrajnych przypadkach może wchodzić w grę czyn nieuczciwej konkurencji jeśli firma w ten sposób próbuje się uwiarygodnić korzystając z Twojej reputacji bez zgody. To wzmacnia roszczenie i może być oddzielną podstawą do żądania zadośćuczynienia.
