Nieautoryzowane użycie zdjęcia: co zrobić i od czego zacząć

Kiedy prawo stoi po twojej stronie

Zdjęcie to utwór w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ochrona powstaje automatycznie, w chwili gdy je wykonujesz. Nie musisz rejestrować zdjęcia ani oznaczać go symbolem ©. Jeśli ktoś opublikował twoje zdjęcie, użył go w kampanii reklamowej lub umieścił na swojej stronie bez twojej zgody, dopuścił się naruszenia praw autorskich w rozumieniu art. 17 i nast. ustawy.

Osobna kwestia to wizerunek. Jeśli zdjęcie przedstawia ciebie i ktoś je upublicznił lub wykorzystał komercyjnie bez twojej zgody, naruszył również prawo do wizerunku chronione przez art. 81 pr. aut. Temu zagadnieniu poświęcony jest osobny artykuł o tym, co zrobić, gdy doszło do wykorzystania wizerunku bez zgody. W tym przypadku możesz działać niezależnie od tego, czy jesteś autorem fotografii. Oba przepisy mogą być podstawą twojego roszczenia jednocześnie. Co dokładnie przysługuje Ci przy naruszeniu praw autorskich i w jakiej kolejności działać – sprawdź z kolei w przewodniku po naruszeniach praw autorskich.

Dodajmy jeszcze, że klasyczny przykład nielegalnego wykorzystania zdjęcia to sytuacja, w której były pracodawca używa Twojego zdjęcia po zakończeniu pracy, starannie opisana w podlinkowanym artykule na naszych łamach.

Co zebrać przed wysłaniem pisma

Zanim napiszesz cokolwiek do osoby, która użyła twojego zdjęcia, przygotuj dokumentację. Dzięki niej pismo będzie oparte na konkretach, a nie na ogólnych twierdzeniach.

• Zrób screenshoty strony lub profilu z widocznym adresem URL, datą i treścią posta. Jeśli zdjęcie zniknie po wysłaniu pisma, masz dowód, że istniało.
• Zachowaj dowód swojego autorstwa: datę pierwszej publikacji oryginalnego pliku, metadane zdjęcia (EXIF), historię edycji lub wersję RAW, jeśli ją masz.
• Jeśli naruszenie jest komercyjne (reklama, sklep, ulotka), zapisz kontekst użycia: co sprzedaje ta firma, gdzie dokładnie widnieje twoje zdjęcie, czy pojawia się wielokrotnie.
• Ustal dane naruszyciela: pełna nazwa firmy lub imię i nazwisko osoby fizycznej, adres siedziby lub zamieszkania, adres e-mail jeśli jest widoczny publicznie.

Im więcej masz konkretnych danych, tym trudniej drugiej stronie twierdzić, że niczego nie wiedziała. Tak samo to działa, gdy konkurencja zamiast zdjęcia ukradła Twoje opisy lub oferty.

Ścieżka działania: od pisma do sądu

Większość spraw o nieautoryzowane użycie zdjęcia kończy się na etapie wezwania przedsądowego. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku kradzieży treści pisanych — jeśli problem dotyczy tekstów, warto zapoznać się z tym, jak działa wezwanie do usunięcia plagiatu treści bloga. Dlatego właśnie od tego warto zacząć. Pismo do naruszyciela jest szybsze i tańsze niż każda inna ścieżka, a efekt bywa zaskakująco dobry: wiele firm i osób fizycznych usuwa zdjęcie i przeprasza już po pierwszym kontakcie, bo nie chce sprawy sądowej.

W piśmie wskazujesz konkretne naruszenie, powołujesz się na przepisy i żądasz określonych działań: usunięcia zdjęcia, zaprzestania jego używania, przeprosin oraz zapłaty odszkodowania lub opłaty licencyjnej, której nie dostałeś. Co ciekawe, podobnie to działa w przypadku kradzieży muzyki na YouTube lub TikToku. Oczywiście, możesz żądać jednego lub kilku z tych roszczeń równocześnie.

Jeśli naruszyciel zignoruje pismo lub odmówi, masz do dyspozycji dwie równoległe ścieżki. Pierwsza to postępowanie cywilne na podstawie art. 78 i 79 pr. aut., gdzie możesz dochodzić odszkodowania, a sąd może zasądzić nawet dwukrotność wynagrodzenia, jakie należałoby ci się za legalną licencję. Druga, rzadziej stosowana, to złożenie zawiadomienia do prokuratury, bo celowe naruszenie praw autorskich jest przestępstwem zagrożonym karą grzywny lub pozbawienia wolności do lat 3 (art. 116 pr. aut.). W praktyce droga cywilna jest szybsza i bardziej opłacalna finansowo. A być może uda Ci się zawrzeć korzystną ugodę pozasądową?

Jaki efekt przyniesienie pismo przedsądowe?

Po dobrze sformułowanym wezwaniu przedsądowym większość naruszycielsów reaguje w ciągu 1 do 3 tygodni. Jednak efekt zależy od tego, z kim masz do czynienia. Firmy i agencje marketingowe zazwyczaj reagują szybko, bo wiedzą, że sprawa sądowa byłaby dla nich kosztowna i wizerunkowa. Osoby prywatne bywają mniej przewidywalne.

Odszkodowanie, którego możesz żądać, powinno odpowiadać co najmniej wartości licencji, którą zainteresowany powinien był kupić. Przy zdjęciach komercyjnych mogą to być setki lub tysiące złotych.

Kiedy sąd może zwiększyć odszkodowanie?

Warto też wiedzieć, że sąd może zasądzić sumę wyższą niż rynkowa stawka, jeśli naruszenie było umyślne lub przyniosło naruszycielowi zysk. Z tego powodu pismo przedsądowe z realistycznym żądaniem finansowym ma realną siłę negocjacyjną.

Jeśli chcesz mieć pewność, że pismo jest sformułowane prawidłowo, możesz skorzystać z gotowego wzoru wezwania do zaprzestania naruszania praw autorskich przygotowanego przez prawnika.