Były pracodawca używa Twojego zdjęcia po zakończeniu pracy – jak żądać usunięcia

Czy zgoda na wizerunek w trakcie pracy obowiązuje po jej zakończeniu?

To pytanie które zadaje sobie wiele osób po zmianie pracodawcy lub zakończeniu współpracy B2B. Odpowiedź jest co do zasady negatywna, choć z ważnym zastrzeżeniem dotyczącym treści umowy.

Art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymaga zgody osoby na jej wizerunku do jego rozpowszechniania. Zgoda udzielona w trakcie zatrudnienia lub współpracy jest co do zasady związana z tym stosunkiem prawnym. Po jego zakończeniu kontekst zgody przestaje istnieć, a dalsze używanie wizerunku wymaga nowej, wyraźnej podstawy prawnej.

Jednak kluczowe jest to co ewentualnie podpisałeś. Jeśli umowa o pracę lub kontrakt B2B zawierał postanowienie o bezterminowej zgodzie na używanie wizerunku w materiałach firmy, firma może twierdzić że taka zgoda nadal obowiązuje. W takim przypadku konieczna jest analiza konkretnego postanowienia umownego, bo zgoda na wizerunek musi być wyraźna i interpretowana wąsko. Jeśli natomiast nie podpisywałeś żadnej zgody na wizerunek, żadna umowa jej nie zawierała, a firma po prostu używała Twoich zdjęć z eventów lub sesji zdjęciowych organizowanych przez pracodawcę, możesz skutecznie żądać ich usunięcia.

Pełny przegląd narzędzi ochrony wizerunku online znajdziesz w przewodniku po naruszeniach praw autorskich oraz po naruszeniach dóbr osobistych.

Odwołanie zgody na wizerunek – kiedy i jak możesz to zrobić

Nawet jeśli wyraziłeś zgodę na używanie wizerunku w trakcie współpracy, masz prawo tę zgodę odwołać. Art. 81 ust. 1 pr. aut. w związku z ogólnymi zasadami prawa cywilnego pozwala na odwołanie zgody, choć wiąże się to z pewnymi warunkami.

Zgoda na wizerunek może być odwołana gdy była udzielona bezterminowo i nie wiązała się z jednorazowym wynagrodzeniem za konkretną kampanię. Jeśli firma zapłaciła Ci wynagrodzenie za konkretną sesję zdjęciową z wyraźnym przeznaczeniem na określoną kampanię reklamową, odwołanie zgody po zakończeniu tej kampanii jest prostsze niż odwołanie zgody udzielonej w ramach stosunku pracy bez wyraźnego wynagrodzenia za wizerunek.

Odwołanie zgody powinno być dokonane na piśmie, wyraźnie wskazywać że cofasz zgodę na używanie wizerunku w materiałach firmy i wyznaczać rozsądny termin na usunięcie materiałów, zazwyczaj 14-30 dni w zależności od skali użycia. Pismo to może być jednocześnie wezwaniem do zaprzestania naruszania prawa do wizerunku, to działa podobnie jak w sprawach o kopiowanie grafiki firmowej.

Ważne zastrzeżenie: prawo do odwołania zgody nie jest absolutne. Jeśli cofnięcie zgody narusza interesy adresata w stopniu rażącym, na przykład prowadzi do konieczności wstrzymania aktywnej i kosztownej kampanii, firma może domagać się odszkodowania za szkody spowodowane odwołaniem zgody. W praktyce przy standardowym zdjęciu pracownika na stronie „o nas” ryzyko jest minimalne.

RODO jako dodatkowe i skuteczne narzędzie

Obok prawa autorskiego masz do dyspozycji bardzo skuteczne narzędzie wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych. Twój wizerunek na zdjęciach i nagraniach jest daną osobową w rozumieniu art. 4 pkt 1 rozporządzenia RODO. Po zakończeniu zatrudnienia lub współpracy podstawa prawna przetwarzania Twoich danych osobowych przez byłego pracodawcę lub kontrahenta zazwyczaj przestaje istnieć. Jeżeli chcesz rozeznać się w tym temacie lepiej, umów się z nami na konsultacje!

Art. 17 RODO, czyli prawo do bycia zapomnianym, pozwala żądać usunięcia Twoich danych osobowych gdy przetwarzanie nie jest już niezbędne do celów dla których zostały zebrane. Zdjęcia pracownika używane na stronie „nasz zespół” lub w materiałach firmy tracą podstawę po zakończeniu stosunku pracy, bo cel ich użycia, prezentacja aktualnego zespołu, przestał istnieć.

Żądanie usunięcia danych na podstawie art. 17 RODO kierujesz do firmy jako administratora danych. Firma ma co do zasady miesiąc na odpowiedź i realizację żądania. Przy braku reakcji możesz złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. UODO ma uprawnienia do nakazania usunięcia danych i nakładania kar finansowych na firmy które ignorują prawa osób których dane dotyczą.

Ścieżka RODO jest często szybsza i tańsza niż postępowanie cywilne o ochronę dóbr osobistych i może być prowadzona równolegle z wezwaniem opartym na prawie autorskim. Więcej o RODO jako narzędziu ochrony wizerunku przeczytasz w artykule o ujawnieniu danych osobowych i odzyskaniu kontroli nad prywatnością.

Gdzie najczęściej pojawia się wizerunek pracownika po zakończeniu zatrudnienia

Znajomość typowych miejsc gdzie były pracodawca może nadal używać Twojego wizerunku pozwala Ci przeprowadzić systematyczny przegląd przed wysłaniem wezwania.

Sprawdź: stronę internetową firmy w sekcji „o nas”, „nasz zespół” lub „pracownicy”, media społecznościowe firmy zwłaszcza zdjęcia grupowe z eventów i spotkań, materiały reklamowe i promocyjne online które mogły być tworzone w czasie Twojego zatrudnienia, katalogi produktów lub usług, prezentacje firmowe udostępniane klientom, newslettery i materiały email marketingowe, profile firmy na LinkedIn gdzie mogą widnieć zdjęcia z Twoim udziałem.

Co zebrać przed wysłaniem wezwania

Aby właściwie uzbroić się w odpowiednie dowody, powinieneś zgromadzić:

• Screenshoty wszystkich miejsc gdzie Twoje zdjęcie lub nagranie nadal się pojawia, z widocznym URL, datą i kontekstem użycia.
• Archiwizację przez web.archive.org z wyraźną datą – jako nieedytowalny dowód zewnętrzny.
• Dokumentację daty zakończenia zatrudnienia lub współpracy: wypowiedzenie umowy, świadectwo pracy, ostatnia faktura przy B2B. Jeśli któreś z tych sformułowań jest dla Ciebie skomplikowane, zapoznaj się z naszym słowniczkiem pojęć prawnych.
• Ewentualną umowę o pracę lub kontrakt B2B ze szczególnym uwzględnieniem postanowień dotyczących wizerunku – zarówno gdy zawierają zgodę jak i gdy jej nie zawierają.
• Jeśli wyrażałeś zgodę na wizerunek oddzielnym dokumentem, jego kopię żeby ocenić zakres i warunki tej zgody.

Jak skutecznie dokumentować naruszenia online opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.

Wezwanie i żądanie RODO – działanie równoległe

Możesz wysłać do byłego pracodawcy jedno pismo które łączy dwie podstawy: wezwanie do zaprzestania naruszania prawa do wizerunku z art. 81 pr. aut. i żądanie usunięcia danych osobowych z art. 17 RODO. Takie pismo wskazuje dwie niezależne ścieżki odpowiedzialności i daje firmie jasny komunikat że sprawa jest poważna.

Wezwanie do usunięcia wizerunku z zdjęcia lub filmu z internetu jako pismo prawne sporządzone przez adwokata wzmacnia wagę żądania. Firma która dostaje formalne wezwanie od adwokata zazwyczaj reaguje szybciej i poważniej niż na nieformalną prośbę wysłaną e-mailem. Oczywiście, dużo zależy od konkretnej sprawy, więc jeżeli wahasz się, który wzór zastosować, poczytaj najpierw ten poradnik.

Wezwanie wysyłasz listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres siedziby byłego pracodawcy z KRS. Żądanie RODO możesz wysłać tą samą drogą lub e-mailem na adres inspektora ochrony danych jeśli firma go ma. Jak prawidłowo wysłać wezwanie wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania. Więcej o tym kiedy sprawa powinna trafić do sądu przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy.