Wzór wezwania do usunięcia filmu z wizerunkiem z internetu – RODO i prawo autorskie

Najpierw odpowiedz na cztery pytania

Przed wysłaniem zgłoszenia lub wezwania ustal dokładnie, z jakim problemem masz do czynienia. Wizerunek, prywatność, dane osobowe, prawa do samego nagrania i odpowiedzialność karna są odrębnymi zagadnieniami. Mogą występować razem, ale nie należy automatycznie wpisywać do pisma wszystkich możliwych podstaw prawnych.

Ta wstępna kwalifikacja pozwala uniknąć dwóch częstych błędów. Pierwszym jest zgłoszenie filmu jako naruszenia praw autorskich tylko dlatego, że przedstawia Twoją twarz. Drugim jest powołanie wyłącznie RODO, mimo że publikację można znacznie prościej zakwestionować jako bezprawne rozpowszechnianie wizerunku i naruszenie prywatności.

Nagrywanie i publikacja filmu to dwie różne czynności

Art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych odnosi się do rozpowszechniania wizerunku, a nie do każdego technicznego utrwalenia obrazu. Sam fakt, że ktoś skierował telefon w Twoją stronę, nie przesądza jeszcze o naruszeniu tego przepisu.

Nie oznacza to, że nagrywanie jest zawsze dozwolone. Sposób wykonania filmu może naruszać prywatność, tajemnicę komunikowania się, nietykalność mieszkania albo inne dobra osobiste. Inaczej ocenia się:

• przypadkowe uchwycenie przechodnia na ulicy,
• nagranie uczestnika publicznej imprezy,
• filmowanie pracownika podczas wykonywania obowiązków,
• ukrytą kamerę w prywatnym mieszkaniu,
• nagranie poufnej rozmowy,
• film wykonany w łazience lub sypialni,
• utrwalenie nagiej osoby z użyciem podstępu albo groźby.

Po umieszczeniu materiału w Internecie pojawia się dodatkowy problem. Film zostaje udostępniony odbiorcom, może być komentowany, kopiowany, montowany i rozpowszechniany na kolejnych kontach. To właśnie ten etap najczęściej uzasadnia żądanie z art. 81 prawa autorskiego.

Kiedy film przedstawia Twój wizerunek

Wizerunek nie sprowadza się wyłącznie do wyraźnego zbliżenia twarzy. Ochrona może mieć zastosowanie, jeżeli odbiorcy potrafią rozpoznać Cię na podstawie całego materiału.

Identyfikację mogą umożliwiać:

• twarz lub profil twarzy,
• głos i charakterystyczny sposób mówienia,
• sylwetka i sposób poruszania się,
• tatuaż, blizna albo szczególny element ubioru,
• nazwa stanowiska lub miejsca pracy,
• widoczne mieszkanie, samochód albo otoczenie,
• oznaczenie profilu,
• podpis pod filmem,
• komentarze innych użytkowników,
• połączenie nagrania z wcześniejszymi publikacjami.

Nie jest konieczne, aby rozpoznała Cię każda przypadkowa osoba. Wystarczające może być to, że identyfikacji dokonają współpracownicy, sąsiedzi, klienci, znajomi albo członkowie określonej społeczności.

Zgoda na nagranie a zgoda na publikację

Możesz świadomie wystąpić przed kamerą, a mimo to nie zgodzić się na późniejsze umieszczenie filmu w Internecie. Zezwolenie powinno być oceniane według celu i zakresu, w jakim zostało udzielone.

Znaczenie mogą mieć:

• platforma lub kanał publikacji,
• cel informacyjny, dokumentacyjny albo reklamowy,
• czas wykorzystywania materiału,
• terytorium publikacji,
• prawo do montażu i skracania wypowiedzi,
• możliwość użycia fragmentów w reklamach płatnych,
• prawo do przekazania materiału innym podmiotom,
• zakres wykorzystania głosu, nazwiska i informacji o stanowisku,
• możliwość połączenia filmu z inną treścią.

Zgoda na wewnętrzne szkolenie nie musi obejmować publicznej reklamy na Instagramie. Zgoda na publikację całej rozmowy nie przesądza o zgodzie na krótki montaż zmieniający sens wypowiedzi. Zezwolenie na jednorazowy post nie powinno być automatycznie traktowane jako zgoda na bezterminową kampanię reklamową na wielu platformach.

Zezwolenie nie zawsze wymaga podpisanej umowy, ale powinno wynikać z zachowania osoby w sposób dostatecznie jednoznaczny. Sam uśmiech do kamery albo brak sprzeciwu podczas nagrywania nie oznaczają automatycznie zgody na każdą przyszłą publikację.

Czy zgodę można cofnąć?

Zmiana zdania nie zawsze powoduje, że wcześniejsze rozpowszechnianie zgodne z udzielonym zezwoleniem staje się z mocą wsteczną bezprawne. Trzeba sprawdzić treść ustaleń, odpłatność, czas, cel, postanowienia dotyczące wycofania materiału i uzasadnione interesy obu stron.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy publikacja od początku wykraczała poza zgodę. Jeżeli pracownik zgodził się na nagranie relacji z wydarzenia, ale film został wykorzystany w reklamie produktu z przypisanym mu sloganem, problemem nie jest samo późniejsze cofnięcie zgody, lecz przekroczenie pierwotnych ustaleń.

Umówiona zapłata za pozowanie

Art. 81 ust. 1 prawa autorskiego przewiduje, że w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

Nie każda wypłata pieniędzy jest jednak zapłatą za pozowanie. Trzeba ustalić, za co rzeczywiście przysługiwało wynagrodzenie.

Kiedy film można opublikować bez zezwolenia

Art. 81 ust. 2 prawa autorskiego przewiduje dwa podstawowe wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia.

Pierwszy dotyczy osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych albo zawodowych. Drugi obejmuje osobę stanowiącą jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza.

Osoba powszechnie znana

Sama rozpoznawalność nie daje prawa do publikowania każdego nagrania. Musi istnieć związek pomiędzy wykonaniem wizerunku i pełnieniem funkcji publicznych. Film aktora z premiery, polityka podczas konferencji albo sportowca na zawodach może być oceniany inaczej niż nagranie tej samej osoby wewnątrz domu albo podczas prywatnego leczenia.

Nie należy uznawać za osobę powszechnie znaną każdego przedsiębiorcy, lekarza, nauczyciela, kierownika albo pracownika samorządowego. Znaczenie ma rzeczywista rozpoznawalność oraz publiczny charakter aktywności przedstawionej na filmie.

Wiarygodna informacja nie oznacza dowolnego kontekstu

Nawet gdy publikacja ma związek z działalnością publiczną, sposób montażu i opis filmu mogą naruszać cześć albo prywatność. Legalne utrwalenie wystąpienia nie daje automatycznie prawa do połączenia nagrania z fałszywym oskarżeniem, reklamą niezwiązanego produktu albo poniżającym komentarzem.

Film nagrany w miejscu publicznym

Popularne twierdzenie, że „w miejscu publicznym można nagrywać i publikować wszystkich”, jest zbyt szerokie. Samo miejsce wykonania filmu nie wyłącza prawa do wizerunku.

Na rynku, ulicy, koncercie albo demonstracji trzeba sprawdzić, czy:

• kamera przedstawia przede wszystkim wydarzenie,
• jesteś jedynie przypadkowym elementem szerokiego kadru,
• film skupia się na Twojej twarzy i zachowaniu,
• montaż wyróżnia Cię spośród tłumu,
• podpis wskazuje Cię jako głównego bohatera,
• kadr został wycięty i opublikowany jako osobny materiał,
• nagranie ujawnia prywatną lub wrażliwą sytuację,
• film jest wykorzystywany informacyjnie czy reklamowo.

Nagranie w miejscu dostępnym dla innych osób może również ingerować w prywatność. Wizyta w szpitalu, poradni, miejscu kultu albo spotkanie z członkiem rodziny nie tracą całkowicie prywatnego charakteru wyłącznie dlatego, że odbywają się poza mieszkaniem.

Czy jesteś jedynie szczegółem większej całości

Wyjątek dotyczący szczegółu większej całości nie zależy wyłącznie od liczby sekund. Istotna jest funkcja Twojego wizerunku w całym materiale.

Pomocniczo można zadać pytanie, czy po usunięciu Twojego wizerunku materiał nadal przedstawiałby tę samą większą całość. Jeżeli istotą filmu jest właśnie pokazanie Ciebie, powoływanie się na przypadkowe tło może być nieprzekonujące.

Film wykorzystany przez firmę albo pracodawcę

Komercyjne wykorzystanie wizerunku wymaga szczególnie starannego ustalenia zakresu zezwolenia. Firma nie powinna zakładać, że każda osoba obecna podczas wydarzenia zgodziła się na udział w kampanii reklamowej.

Problem może dotyczyć między innymi:

• filmu reklamowego pracodawcy,
• rolki z wydarzenia firmowego,
• reklamy sponsorowanej z wypowiedzią klienta,
• nagrania szkolenia sprzedawanego później jako produkt,
• testimonalu opublikowanego na innych platformach,
• filmu z konferencji wykorzystanego przez sponsora,
• nagrania pracownika dostępnego po zakończeniu zatrudnienia.

Jeżeli pracownik otrzymał wynagrodzenie za wykonywanie pracy, nie oznacza to automatycznie, że otrzymał umówioną zapłatę za pozowanie. Trzeba sprawdzić umowę, dodatkowe oświadczenia, cel nagrania, regulamin wydarzenia oraz komunikaty przekazane przed filmowaniem.

Wykorzystanie filmu do reklamy może jednocześnie oznaczać przetwarzanie danych osobowych przez przedsiębiorcę. Firma powinna wskazać konkretną podstawę i cel. Ogólne powołanie się na „promocję marki” nie rozstrzyga jeszcze, czy wykorzystanie konkretnej osoby było konieczne i proporcjonalne.

Film w zamkniętej grupie lub komunikatorze

Brak publicznego wyniku w wyszukiwarce nie przesądza, że film nie został rozpowszechniony. Zamknięta grupa może liczyć kilkanaście tysięcy osób, a do kanału na komunikatorze mogą dołączać użytkownicy, którzy nie pozostają ze sobą w żadnej relacji osobistej.

Przy ocenie uwzględnij:

• liczbę odbiorców,
• sposób przyjmowania nowych członków,
• rzeczywistą więź pomiędzy uczestnikami,
• możliwość pobierania i dalszego przesyłania materiału,
• cel grupy,
• czas dostępności,
• komentarze i zachęty do kopiowania,
• faktyczne dalsze rozpowszechnienie filmu.

W bardzo wąskim kręgu prywatnym kwalifikacja z art. 81 może wymagać pogłębionej oceny. Nadal jednak można analizować naruszenie prywatności, czci, tajemnicy komunikowania się i przepisów o ochronie danych. Przesłanie intymnego nagrania kilku znajomym może być bardzo poważnym naruszeniem, mimo braku publikacji na otwartym profilu.

RODO a film z rozpoznawalną osobą

Wizerunek oraz głos utrwalone na nagraniu mogą być danymi osobowymi w rozumieniu art. 4 pkt 1 RODO, jeżeli pozwalają bezpośrednio albo pośrednio zidentyfikować osobę. Publikacja, przechowywanie, montaż i udostępnianie filmu mogą stanowić operacje przetwarzania danych.

Brak zgody nie oznacza automatycznie, że każde przetwarzanie narusza art. 6 RODO. Zgoda jest jedną z kilku podstaw. Administrator może w określonych okolicznościach opierać się między innymi na umowie, obowiązku prawnym, zadaniu publicznym albo prawnie uzasadnionym interesie.

Podstawa musi jednak odpowiadać konkretnemu celowi. Prawnie uzasadniony interes firmy nie pozwala automatycznie wykorzystać w płatnej reklamie każdego pracownika, klienta albo uczestnika spotkania. Trzeba uwzględnić rozsądne oczekiwania osoby, charakter relacji, zasięg publikacji i możliwość osiągnięcia celu bez pokazywania jej wizerunku.

Wyjątek osobisty lub domowy

Art. 2 ust. 2 lit. c RODO wyłącza przetwarzanie wykonywane przez osobę fizyczną w ramach czynności czysto osobistych lub domowych. Rodzinne przechowywanie nagrania albo przesłanie go bliskiej osobie może pozostawać poza zakresem rozporządzenia.

Publiczny profil, duża grupa, wykorzystywanie zawodowe i rozpowszechnianie filmu poza kręgiem osobistym mogą wykraczać poza ten wyjątek. Nawet gdy RODO nie ma zastosowania, art. 81 prawa autorskiego i ochrona dóbr osobistych nadal mogą uzasadniać usunięcie filmu.

Prawo do usunięcia

Art. 17 RODO może uzasadniać żądanie usunięcia danych, między innymi gdy nie są już potrzebne, zgoda została skutecznie cofnięta i nie istnieje inna podstawa, uwzględniono sprzeciw albo dane są przetwarzane niezgodnie z prawem.

Prawo do usunięcia nie jest bezwzględne. Wyjątki mogą dotyczyć między innymi wolności wypowiedzi i informacji, obowiązku prawnego, interesu publicznego oraz ustalenia, dochodzenia i obrony roszczeń. Dlatego nie ograniczaj wezwania do zdania „żądam usunięcia na podstawie prawa do bycia zapomnianym”. Wyjaśnij brak podstawy albo przekroczenie celu oraz konkretne skutki publikacji.

Więcej informacji znajduje się w poradniku o ujawnieniu danych osobowych w Internecie.

Dlaczego zwykły film nie zawsze zawiera dane biometryczne

Widoczna twarz może być daną osobową, ale nie staje się automatycznie szczególną kategorią danych biometrycznych z art. 9 RODO.

Dane biometryczne wymagają szczególnego przetwarzania technicznego dotyczącego cech fizycznych, fizjologicznych albo behawioralnych, które umożliwia lub potwierdza jednoznaczną identyfikację. Przykładem jest system rozpoznawania twarzy porównujący obraz z bazą użytkowników.

Zwykłe umieszczenie filmu z wesela albo imprezy na profilu nie oznacza samo w sobie, że publikujący prowadzi identyfikację biometryczną. Nie powołuj więc art. 9 RODO wyłącznie dlatego, że twarz jest wyraźnie widoczna.

Które sytuacje wymagają pilnego działania

W większości spraw można najpierw spokojnie zabezpieczyć materiał, zgłosić go platformie i wysłać wezwanie. Niektóre nagrania tworzą jednak ryzyko, którego nie należy pozostawiać wyłącznie na czas dobrowolnej odpowiedzi sprawcy.

Jak zabezpieczyć film i wszystkie jego kopie

Materiał może zostać usunięty po pierwszej wiadomości, ale równie często zostaje przycięty, przemontowany albo przeniesiony na zapasowe konto. Pojedynczy screenshot z twarzą nie pokazuje autora, adresu, kontekstu i sposobu rozpowszechniania. Zabezpieczenie powinno pozwalać odtworzyć pełną drogę odbiorcy do filmu.

Nagraj ekran

Rozpocznij od profilu, przejdź do filmu i odtwórz fragment przedstawiający Twój wizerunek. Pokaż nazwę konta, opis, datę, komentarze, adres i dostępne statystyki.

Wykonaj pełne zrzuty

Zachowaj profil, miniaturę, opis filmu, oznaczenia, komentarze, udostępnienia i widoczne reakcje. Nie przedstawiaj liczby odtworzeń jako liczby osób, które obejrzały cały materiał.

Zapisz adresy

Skopiuj osobno link do filmu, profilu, wersji skróconej, reklamy, duetu, stitcha, relacji oraz zewnętrznej strony zawierającej kopię.

Zabezpiecz kolejne wersje

Jeżeli autor usuwa dźwięk, zamazuje fragment twarzy albo skraca film, zachowaj nową wersję oddzielnie. Nie zastępuj pierwotnego materiału zmodyfikowanym plikiem.

Zachowaj korespondencję. Nie zastępuj pierwotnego materiału zmodyfikowanym plikiem.

Archiwizuj ustalenia dotyczące zgody, wiadomości o przeznaczeniu nagrania, odmowę usunięcia, groźby i propozycje zapłaty. Nie wycinaj fragmentów zmieniających sens rozmowy.

Udokumentuj skutki

Zachowaj wiadomości od pracodawcy, klientów, rodziny i znajomych, utracone zlecenia, koszty terapii oraz wydatki poniesione na ograniczenie dalszego rozpowszechniania.

Nie udostępniaj filmu publicznie tylko po to, aby pokazać innym, co się wydarzyło. Możesz niechcący zwiększyć zasięg i ujawnić wizerunek innych osób. Materiał przekazuj platformie, prawnikowi, sądowi albo organom ścigania w zakresie potrzebnym do oceny.

Szczegółowe zasady opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.

Ustal cały łańcuch publikacji

Usunięcie jednego posta nie zawsze usuwa wszystkie kopie. Film może być przechowywany na zewnętrznym serwerze, osadzony na stronie, pobrany przez innych użytkowników albo używany w płatnej reklamie prowadzonej z innego konta.

Jak zgłosić film platformie

Wezwanie do autora i zgłoszenie platformie mogą być prowadzone równolegle. Nie czekaj na odpowiedź sprawcy, jeżeli film nadal zdobywa wyświetlenia albo jest kopiowany.

Wybierz kategorię najlepiej odpowiadającą rzeczywistemu problemowi:

• naruszenie prywatności lub wizerunku,
• nękanie,
• podszywanie się,
• niekonsensualna treść intymna,
• ujawnienie danych osobowych,
• groźba,
• materiał przedstawiający dziecko,
• zmanipulowany albo fałszywy materiał,
• naruszenie praw autorskich, jeżeli rzeczywiście je posiadasz.

W zgłoszeniu podaj dokładny link, nazwę konta, fragment filmu, na którym można Cię rozpoznać, oraz krótkie wyjaśnienie braku zezwolenia lub przekroczenia jego zakresu. Jeżeli materiał ma charakter intymny, zaznacz to wprost i skorzystaj z dedykowanej procedury.

Zachowaj numer zgłoszenia, potwierdzenie i decyzję. Odmowa platformy nie przesądza, że film jest zgodny z prawem. Skorzystaj z dostępnej procedury odwoławczej, uzupełnij braki i równolegle działaj wobec autora.

Dlaczego nie zawsze należy zgłaszać naruszenie copyright

Osoba przedstawiona na filmie nie staje się przez samą obecność właścicielem praw autorskich do nagrania. Prawa do filmu mogą przysługiwać osobie nagrywającej, producentowi, pracodawcy albo innemu podmiotowi, zależnie od sposobu powstania materiału i zawartych umów.

Formularza praw autorskich użyj, gdy:

• sam stworzyłeś nagranie,
• nabyłeś prawa do filmu,
• jesteś producentem wideogramu,
• działasz jako pełnomocnik uprawnionego,
• skopiowano również Twój chroniony utwór, muzykę albo materiał graficzny.

Jeżeli problem polega wyłącznie na pokazaniu Twojej twarzy w cudzym filmie, właściwszy jest formularz dotyczący prywatności, wizerunku albo treści intymnej. Bezpodstawne zgłoszenie copyright może zostać odrzucone i opóźnić skuteczną reakcję.

Zgłoszenie nielegalnej treści na podstawie DSA

Art. 16 Aktu o usługach cyfrowych, czyli DSA, wymaga od dostawców usług hostingu zapewnienia mechanizmu zgłaszania informacji uznawanych za nielegalne.

Precyzyjne zawiadomienie powinno zawierać:

1. wyjaśnienie, dlaczego materiał jest bezprawny,
2. dokładną lokalizację, w szczególności adres URL,
3. informacje ułatwiające identyfikację filmu,
4. wskazanie fragmentu przedstawiającego Twój wizerunek,
5. opis braku zgody lub przekroczenia ustaleń,
6. dane kontaktowe wymagane przez procedurę,
7. oświadczenie o działaniu w dobrej wierze i prawdziwości przekazanych informacji.

Tekst DSA znajduje się w bazie EUR-Lex.

Do kogo skierować wezwanie

Wezwanie powinno trafić do podmiotu, który kontroluje publikację albo może realnie zakończyć naruszenie. Czasami potrzebne będą dwa lub trzy odrębne pisma.

Nie zakładaj, że osoba, która nagrała film, nadal kontroluje wszystkie kopie. Może usunąć materiał ze swojego konta, ale niekoniecznie z profili niezależnych użytkowników. Każdą kopię trzeba wskazać i zgłosić oddzielnie.

Czego można zażądać od sprawcy

Żądania powinny odpowiadać rzeczywistej kontroli adresata. Nie domagaj się od jednej osoby zagwarantowania usunięcia całego filmu z Internetu, jeżeli nie zarządza ona niezależnymi kontami i serwerami.

Możesz zażądać:

• natychmiastowego wyłączenia publicznego dostępu do filmu,
• usunięcia filmu z określonych profili i stron,
• usunięcia rolek, stories, miniaturek i fragmentów,
• zatrzymania kampanii reklamowej,
• usunięcia kopii przechowywanych przez adresata,
• zaprzestania ponownego publikowania,
• zaprzestania przekazywania materiału innym osobom,
• wskazania kont, grup i serwisów, do których wysłano film,
• wskazania podmiotów zaangażowanych w kampanię,
• zabezpieczenia danych potrzebnych do postępowania,
• złożenia odpowiedniego oświadczenia,
• naprawienia udokumentowanej szkody,
• zapłaty zadośćuczynienia, gdy istnieją podstawy.

Możesz również zażądać poinformowania określonych odbiorców o braku zgody albo usunięciu materiału. Takie żądanie powinno być proporcjonalne i możliwe do wykonania.

Co powinno zawierać wezwanie

Pismo powinno dokładnie identyfikować film. Adresat nie może mieć wątpliwości, o który materiał chodzi, gdzie się znajduje i jaki fragment narusza Twoje prawa.

Uwzględnij:

1. dane osoby przedstawionej na filmie,
2. dane autora, firmy albo innego adresata,
3. nazwę platformy i konta,
4. tytuł lub opis materiału,
5. bezpośrednie adresy URL,
6. datę publikacji,
7. czas filmu, w którym jesteś widoczny lub słyszalny,
8. elementy pozwalające Cię rozpoznać,
9. informację o braku zezwolenia,
10. opis zakresu zgody, jeżeli została udzielona,
11. wyjaśnienie sposobu przekroczenia ustaleń,
12. opis naruszonej prywatności lub dobrego imienia,
13. żądanie natychmiastowego wyłączenia filmu,
14. listę materiałów i kopii do usunięcia,
15. zakaz ponownej publikacji i dalszego przesyłania,
16. żądanie wskazania innych miejsc udostępnienia,
17. żądanie pisemnego potwierdzenia wykonania,
18. osobny termin na informacje i stanowisko finansowe,
19. informację o zgłoszeniu do platformy i dalszych krokach.

Na wyłączenie aktywnego filmu nie trzeba wyznaczać siedmiu ani czternastu dni. Możesz zażądać działania niezwłocznego, a osobny termin kilku dni pozostawić na przekazanie informacji, pisemne potwierdzenie i ustosunkowanie się do pozostałych roszczeń.

Film intymny opublikowany bez zgody

Art. 191a § 1 Kodeksu karnego obejmuje dwa rodzaje zachowań. Pierwszym jest utrwalanie wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu. Drugim jest rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody osoby przedstawionej.

Za czyn grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. W zawiadomieniu należy wyraźnie wskazać, że wnosisz o ściganie sprawcy.

Zgoda na wykonanie intymnego nagrania nie jest zgodą na jego publikację. Dobrowolne nagranie w czasie związku nie uprawnia byłego partnera do:

• wysłania filmu znajomym,
• umieszczenia go w grupie,
• publikacji na portalu pornograficznym,
• wykorzystania jako narzędzia szantażu,
• pokazania materiału pracodawcy lub rodzinie,
• grożenia publikacją w zamian za pieniądze albo powrót do związku.

Przy groźbie publikacji zabezpiecz pełną korespondencję, profile, numery telefonów, dane płatnicze i wszystkie przesłane próbki materiału. Nie spotykaj się ze sprawcą w odosobnionym miejscu tylko po to, aby odzyskać urządzenie. Wezwanie może być elementem reakcji, ale nie jest warunkiem zawiadomienia o przestępstwie.

Szczegółowy plan działania znajduje się w poradniku intymne zdjęcia i nagrania opublikowane bez zgody.

Deepfake i zmanipulowane nagranie

Film nie musi być autentycznym zapisem zdarzenia, aby naruszał wizerunek, cześć i prywatność. Deepfake może wykorzystywać prawdziwą twarz lub głos oraz przedstawiać osobę w sytuacji, która nigdy nie miała miejsca.

Nie istnieje jedna kwalifikacja prawna właściwa dla każdego deepfake’u. Znaczenie ma to, czy materiał:

• przedstawia nagą osobę lub czynność seksualną,
• służy podszywaniu się,
• zawiera fałszywe zarzuty,
• jest używany do oszustwa,
• stanowi element stalkingu,
• ujawnia lub przetwarza dane osobowe bez podstawy,
• wykorzystuje głos albo wizerunek w reklamie,
• ma na celu poniżenie konkretnej osoby.

W zgłoszeniu platformie zaznacz, że materiał jest zmanipulowany. Wskaż elementy świadczące o przeróbce i, o ile to bezpieczne, materiał porównawczy. Nie publikuj ponownie całego deepfake’u tylko po to, aby wykazać, że jest fałszywy.

Więcej informacji znajduje się w artykule deepfake z moją twarzą bez zgody.

Film przedstawiający dziecko

Przy wizerunku dziecka trzeba uwzględnić dobro małoletniego, zakres władzy rodzicielskiej, cel publikacji oraz wpływ filmu na jego bezpieczeństwo i przyszłość.

Szczególne ryzyko występuje, gdy materiał pokazuje:

• szkołę albo przedszkole,
• stałą trasę dziecka,
• adres zamieszkania,
• stan zdrowia,
• sytuację zawstydzającą,
• nagość,
• konflikt rodziców,
• informacje o terapii albo niepełnosprawności,
• materiał mogący stać się przedmiotem szyderstwa.

Zgoda jednego rodzica nie zawsze kończy analizę, szczególnie gdy drugi rodzic posiada władzę rodzicielską i sprzeciwia się publikacji dotyczącej istotnej sprawy dziecka. Każdy przypadek trzeba ocenić według skali i charakteru materiału.

Odrębny poradnik opisuje sytuację, gdy zdjęcie albo film z dzieckiem opublikowano bez zgody.

Jakich roszczeń można dochodzić

Wizerunek jest dobrem osobistym wskazanym w art. 23 Kodeksu cywilnego. Na podstawie art. 24 KC można żądać zaniechania zagrożenia lub naruszenia, usunięcia skutków oraz odpowiedniego oświadczenia. Na zasadach kodeksowych możliwe są również roszczenia pieniężne.

Art. 83 prawa autorskiego nakazuje odpowiednio stosować do bezprawnego rozpowszechniania wizerunku art. 78 ust. 1. Pozwala to żądać:

• zaniechania działania,
• usunięcia skutków,
• złożenia publicznego oświadczenia o odpowiedniej treści i formie,
• przy zawinionym naruszeniu, odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia,
• przy zawinionym naruszeniu, zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

Możliwe jest równoległe wykorzystanie przepisów prawa autorskiego i Kodeksu cywilnego. Nie należy jednak powielać tego samego świadczenia pod kilkoma nazwami ani traktować każdego przepisu jako osobnego cennika.

Dlaczego art. 79 nie chroni samego wizerunku

Nie należy żądać dwukrotności stosownego wynagrodzenia z art. 79 prawa autorskiego wyłącznie dlatego, że jesteś osobą przedstawioną na filmie.

Art. 79 chroni autorskie prawa majątkowe do utworu. Prawo do wizerunku jest odrębnym prawem chronionym przez art. 81 i 83 prawa autorskiego oraz przez przepisy o dobrach osobistych.

Art. 79 może mieć dodatkowe znaczenie, jeżeli posiadasz prawa do samego nagrania, na przykład:

• sam stworzyłeś film,
• nabyłeś autorskie prawa majątkowe,
• jesteś producentem wideogramu,
• skopiowano również inny Twój utwór znajdujący się w materiale.

W takim przypadku trzeba oddzielić dwa naruszenia. Pierwsze dotyczy filmu jako utworu albo wideogramu. Drugie dotyczy rozpowszechnienia przedstawionej na nim osoby. Są to odmienne prawa, mimo że naruszono je jedną publikacją.

Zadośćuczynienie, odszkodowanie i art. 82 RODO

Art. 448 KC pozwala sądowi przyznać odpowiednią sumę zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dobra osobistego albo zasądzić kwotę na wskazany cel społeczny.

Przy ustalaniu kwoty znaczenie mogą mieć:

• treść filmu,
• intymność przedstawionej sytuacji,
• zasięg i liczba kopii,
• czas dostępności,
• cel reklamowy lub zarobkowy,
• wiek pokrzywdzonego,
• wpływ na pracę i relacje,
• stres i utrata poczucia bezpieczeństwa,
• zachowanie sprawcy po otrzymaniu wezwania,
• szybkość usunięcia materiału,
• przeprosiny albo dalsze powtarzanie naruszenia.

Odszkodowanie dotyczy szkody majątkowej. Może obejmować utracony kontrakt, koszty terapii, wydatki związane z ograniczaniem rozpowszechniania albo inne mierzalne straty. Trzeba wykazać szkodę i jej związek z publikacją.

Jeżeli przetwarzanie podlega RODO, art. 82 RODO pozwala dochodzić naprawienia szkody majątkowej albo niemajątkowej wynikającej z naruszenia rozporządzenia. Potrzebne są łącznie naruszenie, szkoda lub krzywda oraz związek przyczynowy. Samo stwierdzenie naruszenia RODO nie oznacza automatycznie prawa do dowolnie ustalonej kwoty.

Zabezpieczenie roszczenia na czas procesu

Jeżeli film nadal zdobywa wyświetlenia, jest kopiowany albo wykorzystywany w aktywnej reklamie, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia.

Żądanie powinno wskazywać konkretny materiał i środek potrzebny do tymczasowej ochrony. Może zmierzać do ograniczenia dostępu do oznaczonego filmu, wstrzymania określonej kampanii albo zakazania dalszego publikowania konkretnych kopii.

Nie powinno prowadzić do ogólnego zakazu wypowiadania się na Twój temat albo publikowania wszelkich materiałów niezależnie od ich treści. Sąd ocenia prawdopodobieństwo roszczenia, interes prawny oraz proporcjonalność zabezpieczenia.

Co może wydarzyć się po wysłaniu pisma

Jedno wezwanie nie cofnie wszystkich pobrań i nie wymaże filmu z pamięci odbiorców. Może jednak zatrzymać główne źródło, doprowadzić do usunięcia kopii kontrolowanych przez sprawcę i stworzyć jasny punkt odniesienia dla platformy oraz ewentualnego postępowania.

Usunięcie filmu nie wyłącza automatycznie roszczeń związanych z wcześniejszą publikacją. Szybka reakcja, przeprosiny i realne ograniczenie skutków mogą jednak wpływać na ocenę krzywdy oraz wysokość ewentualnego świadczenia.

Przedawnienie poszczególnych roszczeń

Nie można przyjąć jednego trzyletniego terminu dla wszystkich żądań dotyczących wizerunku.

Niemajątkowe roszczenia o ochronę dóbr osobistych, takie jak zaniechanie i usunięcie skutków naruszenia, co do zasady nie ulegają przedawnieniu. Art. 83 prawa autorskiego przewiduje natomiast szczególny końcowy termin związany ze śmiercią osoby przedstawionej na wizerunku.

Roszczenia pieniężne są majątkowe i podlegają terminom zależnym od ich podstawy. Osobno trzeba oceniać zadośćuczynienie, odszkodowanie, roszczenie wynikające z RODO i ewentualne roszczenia dotyczące praw do samego nagrania.

Nie odkładaj reakcji tylko dlatego, że dane żądanie jeszcze się.

Nie odkładaj reakcji tylko dlatego nie przedawniło. Konta są usuwane, platformy nie przechowują wszystkich informacji bezterminowo, a po kilku latach trudniej wykazać zasięg oraz skutki publikacji.