Moja muzyka użyta bez zgody w filmiku na YouTube lub TikToku – co zrobić

Dwa różne prawa do muzyki – autorskie i pokrewne producenta fonogramu

Przy naruszeniu praw do muzyki i nagrań dźwiękowych sytuacja prawna jest bardziej złożona niż przy naruszeniu praw do tekstu (więcej o kopiowaniu regulaminu lub wzoru umowy przeczytasz tutaj) czy zdjęcia, bo chronione są dwie odrębne kategorie praw jednocześnie. Wiemy, że temat jest skomplikowany, stąd zachęcamy do skorzystania z porady prawnej.

Prawa autorskie twórcy przysługują kompozytorowi muzyki i autorowi słów na podstawie art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Utwór muzyczny jest chroniony od chwili jego stworzenia, bez żadnych formalności. Użycie cudzej kompozycji bez zgody kompozytora to naruszenie jego majątkowych praw autorskich.

Prawa pokrewne producenta fonogramu to osobna kategoria praw, chroniąca konkretne nagranie dźwiękowe jako produkt, niezależnie od praw do samej kompozycji. Art. 94 ustawy o prawie autorskim przyznaje producentowi fonogramu wyłączne prawo do rozporządzania fonogramem i korzystania z niego. Producentem jest podmiot który ponosi inicjatywę i odpowiedzialność za pierwsze utrwalenie dźwięków. Jeśli nagrałeś utwór samodzielnie, jesteś jednocześnie twórcą i producentem fonogramu. Jeśli nagranie powstało w studiu na zlecenie wytwórni, prawa producenta przysługują wytwórni.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie: filmik który używa Twojego nagrania narusza potencjalnie prawa autorskie kompozytora i prawa producenta fonogramu jednocześnie. Jeśli jesteś i jednym i drugim, masz podwójną podstawę do roszczeń. Pełny przegląd zasad ochrony praw autorskich i dostępnych narzędzi znajdziesz w przewodniku po naruszeniach praw autorskich.

Jak platformy traktują muzykę – Content ID YouTube a prawa producenta

YouTube ma własny system zarządzania prawami do muzyki zwany Content ID. System automatycznie wykrywa użycie zarejestrowanych nagrań w filmach i pozwala uprawnionym podmiotom zablokować film, wyciszyć muzykę lub przejąć przychody z monetyzacji na swoje konto.

Problem polega na tym że Content ID jest dostępny głównie dla wytwórni muzycznych, dużych wydawców i agregatorów. Niezależny muzyk który nagrał utwór samodzielnie i opublikował go bez pośrednika zazwyczaj nie ma dostępu do Content ID. Może natomiast złożyć ręczne zgłoszenie naruszenia praw autorskich przez formularz Copyright Infringement Notification dostępny dla wszystkich użytkowników.

TikTok, Instagram i inne platformy mają analogiczne procedury zgłaszania naruszeń praw do muzyki. Ważne jest żeby w zgłoszeniu precyzyjnie wskazać czy chodzi o naruszenie praw autorskich do kompozycji, praw producenta fonogramu do nagrania, czy obu jednocześnie, bo platformy mają różne procedury dla różnych kategorii naruszeń.

Zgłoszenie do platformy to szybka ścieżka do usunięcia materiału, niezależnie czy mówimy o nielegalnym użyciu zdjęcia, czy też o wykorzystaniu cudzego logotypu. Nie zastępuje jednak wezwania do sprawcy jako środka dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nagrania.

Dozwolony użytek i mit „kilku sekund” – co naprawdę dopuszcza polskie prawo

Twórcy filmów internetowych często powołują się na „dozwolony użytek” jako podstawę używania cudzej muzyki. Warto wiedzieć co ten wyjątek faktycznie oznacza, bo jest znacznie węższy niż większość osób sądzi.

Art. 29 ustawy o prawie autorskim dopuszcza przytaczanie fragmentów cudzego utworu w celach cytatu, ale wyłącznie w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, polemizowaniem, analizą krytyczną lub naukową. Vlog lifestylowy, filmik taneczny na TikToku czy montaż na YouTube nie są działalnością naukową ani krytyczną. Nie korzystają z wyjątku dozwolonego cytatu nawet jeśli użyty fragment jest krótki.

Nie istnieje w polskim prawie żadna zasada że „kilka sekund muzyki jest dozwolone” ani że „30 sekund to dozwolony użytek”. Te przekonania krążą w internecie, ale nie mają żadnej podstawy w przepisach. Każde użycie cudzego nagrania w filmie bez zgody uprawnionego jest naruszeniem, niezależnie od długości użytego fragmentu.

Wyjątek „creative commons” dotyczy wyłącznie nagrań opublikowanych przez twórcę na konkretnych licencjach CC, z wyraźnym określeniem co wolno a czego nie. Jeśli nie opublikowałeś nagrania na licencji CC, inni nie mogą go używać bez zgody.

Co zebrać przed wysłaniem wezwania

Dokumentacja przy naruszeniach praw do muzyki wymaga uchwycenia materiału zanim sprawca go usunie, bo po otrzymaniu wezwania może działać błyskawicznie.

Dołóż starań, aby zgromadzić między innymi:

• Nagranie ekranu z odtwarzanym filmem zawierającym Twoją muzykę, z widocznym URL, tytułem, nazwą kanału, statystykami wyświetleń i datą. Nagranie wideo jest silniejszym dowodem niż screenshot, bo wyraźnie pokazuje że utwór faktycznie brzmi w materiale.
• Archiwizację strony przez web.archive.org z datownikiem jako nieedytowalny dowód zewnętrzny.
• Dane kanału lub konta sprawcy: URL profilu, liczba subskrybentów lub obserwujących, informacja czy kanał jest monetyzowany.
• Dowód Twojego autorstwa lub praw producenta: oryginalne pliki projektu nagrania z metadanymi, data pierwszej publikacji nagrania na Twojej stronie lub w serwisie streamingowym, rejestracja w organizacji zbiorowego zarządzania jeśli dotyczy, umowa ze studiem nagrań jeśli nagranie było wykonane na zlecenie. To jest bardzo ważny punkt. W przypadku innych spraw, jak chociażby kradzieży ebooka, wykazanie autorstwa bywa bowiem prostsze.
• Informację o zakresie użycia: czy nagranie jest tłem przez cały film, czy tylko fragmentem, jaki procent czasu trwania filmiku zajmuje, czy filmik jest sponsorowany lub czy kanał jest monetyzowany.

Jak skutecznie dokumentować naruszenia online opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.

Roszczenia przy naruszeniu praw do muzyki – ile możesz żądać

Przy naruszeniu praw do nagrania muzycznego podstawą roszczenia jest wynagrodzenie jakie sprawca powinien był zapłacić za licencję na użycie nagrania w filmie o danym charakterze i zasięgu. Stawki licencyjne na rynku muzycznym są zróżnicowane i zależą od popularności nagrania, zakresu użycia i charakteru materiału.

Przy zawinionym naruszeniu majątkowych praw autorskich art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim pozwala żądać dwukrotności stosownego wynagrodzenia. Trzykrotność wynagrodzenia, którą przepis przewidywał wcześniej, została wyeliminowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r. (sygn. SK 32/14) jako niezgodna z Konstytucją. Obecnie maksimum przy zawinionym naruszeniu to dwukrotność stawki rynkowej.

Przy naruszeniu praw producenta fonogramu z art. 94 ustawy roszczenia finansowe są analogiczne i opierają się na tej samej podstawie wynagrodzenia należnego za licencję.

Wezwanie i zgłoszenie do platformy – działanie równoległe

Wezwanie do zaprzestania naruszania praw autorskich kierujesz bezpośrednio do twórcy filmiku. Pismo wskazuje konkretny materiał z URL, opisuje naruszenie z rozróżnieniem na prawa autorskie i prawa pokrewne producenta fonogramu jeśli przysługują Ci obie kategorie praw, powołuje się na art. 79 ustawy o prawie autorskim, żąda usunięcia materiału i zapłaty wynagrodzenia w określonym terminie.

Równolegle składasz zgłoszenie do platformy przez dedykowany formularz naruszeń praw autorskich. Obie ścieżki działają niezależnie i wzajemnie się uzupełniają. Usunięcie filmiku przez platformę nie zwalnia sprawcy z zapłaty wynagrodzenia za okres gdy materiał był dostępny.

Wezwanie wysyłasz listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres zamieszkania lub siedziby sprawcy. Jak to zrobić prawidłowo wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania. Więcej o tym kiedy wezwanie wystarczy a kiedy konieczny jest pozew przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy. Jeśli sprawca używa bez zgody nie tylko muzyki ale też innych Twoich treści, sprawdź artykuł o youtuberze który użył cudzych treści bez zgody.