Konkurencja skopiowała Twój regulamin lub wzór umowy – jak działać prawnie

Czy regulamin i wzór umowy mogą być chronione prawem autorskim?

To pytanie które zadaje sobie wielu właścicieli firm gdy odkrywają że ktoś skopiował ich dokumenty prawne. Intuicja podpowiada że „to tylko formularz” albo „to standardowe klauzule” i że prawo autorskie nie może tu mieć zastosowania. W wielu przypadkach ta intuicja jest błędna.

Art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych chroni każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, utrwalony w jakiejkolwiek postaci. Przepis nie wyłącza dokumentów prawnych. Regulamin sklepu internetowego, polityka prywatności czy wzór umowy mogą spełniać kryterium twórczości jeśli zawierają indywidualny wkład autora w sposobie ujęcia treści, strukturze, doborze i sposobie sformułowania klauzul.

Kluczowe jest rozróżnienie między treścią a formą. Prawo autorskie nie chroni treści, czyli informacji prawnych, faktów i obowiązków wynikających z przepisów. Chroni formę, czyli konkretny sposób ich wyrażenia, kolejność, strukturę, specyficzne sformułowania i całokształt kompozycji dokumentu. Regulamin który jest prostym zestawieniem ogólnikowych zdań zaczerpniętych z przepisów prawdopodobnie nie jest chroniony. Regulamin który jest rozbudowanym, oryginalnym dokumentem napisanym przez prawnika lub copywritera z charakterystycznym stylem i indywidualną strukturą może być chroniony.

Pełny przegląd zasad ochrony praw autorskich znajdziesz w przewodniku po naruszeniach praw autorskich.

Kiedy dokument prawny ma indywidualny charakter i jest chroniony

W praktyce prawnej ocena twórczego charakteru dokumentu prawnego jest zawsze konkretna i zależy od jego treści. Kilka wskazówek które pomagają wstępnie ocenić sytuację.

Dokumenty które zazwyczaj mają indywidualny charakter i są chronione: regulaminy e-commerce pisane na zamówienie przez prawnika z charakterystyczną strukturą, wielostronicowe polityki prywatności z rozbudowanymi klauzulami informacyjnymi, wzory umów zawierające niestandardowe postanowienia negocjowane i dostosowane do specyfiki działalności, ogólne warunki umów które wykraczają poza standardowe klauzule ustawowe i zawierają oryginalne rozwiązania problematyki branżowej.

Dokumenty które zazwyczaj nie są chronione lub mają słabą ochronę: krótkie regulaminy złożone z kilku zdań odwzorowujących przepisy prawa, polityki cookies oparte w całości na generatorach online, wzory umów będące prostą adaptacją powszechnie dostępnych szablonów bez istotnego wkładu twórczego.

Przy wątpliwościach co do konkretnego dokumentu warto skonsultować się z prawnikiem przed wysłaniem wezwania. Wezwanie oparte na dokumencie który nie spełnia progu twórczości może zostać skutecznie zakwestionowane.

Kto jest autorem dokumentu i kto może dochodzić roszczeń

Zanim wyślesz wezwanie musisz ustalić kto jest podmiotem uprawnionym do dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich do skopiowanego dokumentu. To pytanie które często pomija się w praktyce, a ma kluczowe znaczenie.

Jeśli regulamin lub wzór umowy napisałeś samodzielnie, prawa autorskie przysługują Tobie jako twórcy i możesz działać.

Jeśli dokument napisał dla Ciebie prawnik lub copywriter, sprawdź umowę o jego przygotowanie. Jeśli umowa zawierała postanowienie o przeniesieniu majątkowych praw autorskich na Ciebie, jesteś uprawnionym i możesz działać. Jeśli umowy nie było lub nie zawierała takich postanowień, prawnik zachował prawa majątkowe. W takiej sytuacji możesz poprosić prawnika o podjęcie działań we własnym imieniu lub uregulować prawa przez zawarcie umowy cesji.

Jeśli dokument przygotował pracownik w ramach obowiązków służbowych, prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę z mocy art. 12 ustawy o prawie autorskim, więc jako pracodawca jesteś uprawnionym.

Nieuczciwa konkurencja jako dodatkowa podstawa

Nawet jeśli skopiowany dokument nie spełnia progu twórczości wymaganego przez prawo autorskie, możesz działać na podstawie art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który zakazuje działań sprzecznych z prawem lub dobrymi obyczajami zagrażających lub naruszających interes innego przedsiębiorcy.

Kopiowanie regulaminów i wzorów umów przez konkurencję mieści się w kategorii naśladownictwa pasożytniczego, które jest traktowane jako czyn nieuczciwej konkurencji nawet gdy kopiowany materiał nie jest chroniony prawem autorskim. Firma która kopiuje dokumenty wypracowane przez konkurenta zamiast tworzyć własne korzysta bezprawnie z cudzej pracy i inwestycji w tworzenie dokumentacji.

Ta podstawa jest szczególnie cenna dla przedsiębiorców którzy zlecali przygotowanie dokumentów specjalistycznym kancelariom prawnym i ponieśli z tego tytułu znaczne koszty. Kopiowanie takich dokumentów przez konkurenta który nie ponosi tych kosztów zaburza warunki konkurencji.

Co zebrać przed wysłaniem wezwania

Zbieraj:

• Screenshoty skopiowanego dokumentu na stronie konkurenta z widocznym URL i datą. Zapisz całą treść dokumentu, bo po otrzymaniu wezwania może zostać natychmiast usunięty lub zmieniony.
• Archiwizację przez web.archive.org z datownikiem jako nieedytowalny dowód zewnętrzny.
• Zestawienie obok siebie Twojego oryginalnego dokumentu i skopiowanej wersji z zaznaczonymi identycznymi lub niemal identycznymi fragmentami. Im więcej takich zbieżności tym mocniejszy dowód naruszenia.
• Dowód pierwszeństwa Twojego dokumentu: datę pierwszej publikacji na Twojej stronie z metadanych lub z Google Search Console, fakturę od prawnika lub copywritera z datą zlecenia, wersje robocze dokumentu z datownikami.
• Umowę z prawnikiem lub copywriterem jeśli dokument był pisany na zlecenie, ze szczególnym uwzględnieniem postanowień o przeniesieniu praw autorskich.
• Dane firmy naruszającej z KRS lub CEIDG: pełna nazwa, adres siedziby, NIP.

Jak skutecznie dokumentować naruszenia online opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.

Ile możesz żądać i jak sformułować wezwanie

Przy naruszeniu praw autorskich do dokumentu prawnego podstawą roszczenia finansowego jest stawka rynkowa za napisanie lub licencjonowanie takiego dokumentu. Dla regulaminów e-commerce pisanych przez kancelarie prawne stawki rynkowe zaczynają się od kilkuset złotych przy prostych dokumentach i sięgają kilku tysięcy złotych przy rozbudowanych, wielostronicowych regulaminach pisanych na zamówienie. Przy zawinionym naruszeniu możesz żądać dwukrotności tej stawki na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim.

Wezwanie do zaprzestania naruszania praw autorskich przy kopiowaniu dokumentów prawnych powołuje się na art. 79 pr. aut. i art. 3 UZNK jako podstawy równoległe. Wskazuje konkretny dokument z URL gdzie się znajduje, zawiera zestawienie identycznych fragmentów jako dowód naruszenia, żąda jego usunięcia i zapłaty wynagrodzenia w precyzyjnej kwocie w terminie 14 dni.

Firmy reagują na tego rodzaju wezwania sprawnie. Właściciel firmy który dostaje formalne pismo od adwokata z precyzyjnym roszczeniem finansowym zazwyczaj szybko rozumie że zapłata za skopiowanie dokumentu jest tańsza niż postępowanie sądowe. Wezwanie wysyłasz listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres siedziby firmy z KRS.

Jak to zrobić prawidłowo wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania. Więcej o tym kiedy wezwanie wystarczy a kiedy konieczny jest pozew przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy. Jeśli konkurent skopiował też opisy usług lub inne treści ze strony, sprawdź artykuł o skopiowaniu oferty i opisów usług przez konkurencję.