Youtuber użył mojej muzyki lub grafiki bez zgody – co możesz zrobić

Czy twórca internetowy może używać cudzych utworów bez zgody?

Co do zasady nie. Art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przyznaje twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim we wszystkich polach eksploatacji. Każde użycie cudzego utworu bez zgody autora i bez podstawy prawnej stanowi naruszenie majątkowych praw autorskich, niezależnie od tego czy użytkownik zarabia na tym czy nie.

Youtuberzy, streamerzy, podcastrzy i influencerzy regularnie korzystają z cudzych materiałów, często przekonani że działają w granicach prawa. W praktyce znaczna część tych użyć jest bezprawna. Najczęściej spotykane błędne przekonania to: że muzyka z darmowych serwisów jest wolna od praw, że „kilka sekund” to dozwolony użytek, że podanie autora w opisie zwalnia z konieczności uzyskania zgody albo że skoro film jest niekomercyjny, to można używać cudzej muzyki.

Żadne z tych przekonań nie ma podstaw w polskim prawie autorskim. Pełny przegląd zasad ochrony i dostępnych narzędzi znajdziesz w przewodniku po naruszeniach praw autorskich.

Jakie utwory są najczęściej używane bez zgody przez twórców internetowych

Skala problemu jest ogromna i dotyczy różnych kategorii twórców.

Muzycy i kompozytorzy odkrywają swoje utwory w filmach na YouTube, streamach na Twitchu, podcastach i materiałach na TikToku. Często bez żadnego powiadomienia i bez jakiegokolwiek wynagrodzenia. Szczególnie dotkliwe są sytuacje gdy monetyzowany film z milionami wyświetleń generuje dochód dla youtubera, podczas gdy twórca muzyki nie dostał ani grosza.

Graficy i ilustratorzy widzą swoje prace jako tła do filmów, w miniaturkach kanałów, w materiałach promocyjnych influencerów i w postach w mediach społecznościowych. Zdarza się że praca która zajęła tygodnie staje się darmową dekoracją czyjejś marki osobistej.

Fotografowie odkrywają swoje zdjęcia w filmach dokumentalnych na YouTube, w reportażach i w materiałach informacyjnych twórców, którzy pobrali je z internetu bez sprawdzania licencji.

Autorzy tekstów widzą fragmenty swoich artykułów cytowane w filmach lub podcastach w sposób przekraczający granice dozwolonego cytatu. Szczegółowy opis mechanizmu ochrony tekstów i artykułów znajdziesz w artykule o plagiatie treści bloga i wezwaniu do usunięcia kopii.

YouTube Content ID – platforma a Twoje prawa

YouTube ma własny system zarządzania prawami autorskimi zwany Content ID. Jeśli Twój utwór jest zarejestrowany w tym systemie, YouTube automatycznie wykrywa jego użycie w filmach i pozwala Ci zablokować film, wyciszyć utwór lub przejąć przychody z monetyzacji na swoje konto.

Problem w tym że Content ID jest dostępny tylko dla uprawnionych partnerów YouTube, zazwyczaj wytwórni muzycznych, agregatorów i większych twórców. Jeśli nie jesteś zarejestrowany w systemie, możesz zgłosić naruszenie ręcznie przez formularz Copyright Infringement Notification. YouTube ma obowiązek reagować na takie zgłoszenia w ramach procedury notice-and-takedown wynikającej z dyrektywy o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym.

Ważne zastrzeżenie: procedura YouTube działa niezależnie od Twoich roszczeń wobec twórcy jako osoby fizycznej lub podmiotu gospodarczego. Nawet jeśli YouTube usunie film, możesz nadal dochodzić wynagrodzenia za okres gdy był dostępny i przynosił dochód.

Inne platformy – TikTok, Instagram, Twitch, Spotify

Każda platforma ma własną procedurę zgłaszania naruszeń praw autorskich. TikTok, Instagram i Meta mają formularze do zgłaszania naruszeń prawa do własności intelektualnej. Twitch stosuje procedurę DMCA i reaguje na zgłoszenia naruszeń muzycznych szczególnie sprawnie, bo wielokrotnie był stroną w głośnych procesach z wytwórniami muzycznymi.

Platformy działające na terenie Unii Europejskiej są zobowiązane do reagowania na zgłoszenia naruszeń również na podstawie rozporządzenia o usługach cyfrowych z 2022 r. Zgłoszenie do platformy to szybka ścieżka do usunięcia materiału, ale nie zastępuje wezwania do twórcy jako środka dochodzenia wynagrodzenia.

Co zebrać przed wysłaniem wezwania

Twórcy internetowi często usuwają materiały natychmiast po otrzymaniu wezwania. To dobry wynik, ale tylko wtedy gdy masz wcześniej zabezpieczone dowody naruszenia. Działaj przed wysłaniem pisma.

Zbieraj:

• Nagranie ekranu z odtwarzanym filmem lub materiałem z widocznym URL, tytułem, nazwą kanału i datą nagrania. Zrzut statyczny jest słabszy, bo nie pokazuje że utwór faktycznie brzmi w materiale.
• Screenshot statystyk wyświetleń i danych o monetyzacji jeśli są widoczne publicznie. Wyświetlenia i subskrypcje pokazują skalę naruszenia i wpływają na wysokość roszczenia.
• Archiwizację strony przez web.archive.org z datownikiem.
• Dane kanału lub konta: nazwa, link do profilu, liczba subskrybentów lub obserwujących, ewentualny adres e-mail kontaktowy lub dane firmy jeśli twórca prowadzi działalność gospodarczą.
• Dowód Twojego autorstwa: oryginalne pliki z metadanymi, data pierwszej publikacji, rejestracja w organizacji zbiorowego zarządzania jeśli dotyczy.
• Informację o komercyjnym charakterze użycia: czy kanał jest monetyzowany, czy materiał był sponsorowany, czy twórca prowadzi działalność gospodarczą.

Jak skutecznie zbierać i zabezpieczać dowody online opisuje poradnik jak udokumentować naruszenie.

Wezwanie do twórcy – kiedy i jak działa

Wezwanie do zaprzestania naruszania praw autorskich kierujesz bezpośrednio do twórcy jako osoby fizycznej lub do firmy jeśli prowadzi działalność gospodarczą. Pismo wskazuje konkretny materiał z URL, opisuje naruszenie, powołuje się na art. 79 ustawy o prawie autorskim i żąda usunięcia materiału oraz zapłaty wynagrodzenia w określonym terminie.

Wielu twórców internetowych nie zdaje sobie sprawy że ich działanie jest naruszeniem prawa. Formalne wezwanie od adwokata jest dla nich sygnałem że sprawa ma wymiar prawny i finansowy. W praktyce duża część spraw kończy się na tym etapie: twórca usuwa materiał i płaci uzgodnione wynagrodzenie bez dalszej eskalacji.

Przy większych twórcach, którzy prowadzą działalność przez spółki lub mają własne działy prawne, wezwanie inicjuje negocjacje. Twórca może zaproponować licencję wsteczną, ugodę finansową lub inne formy rozliczenia. Masz pełne prawo przyjąć lub odrzucić taką propozycję.

Wezwanie wysyłasz listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres zamieszkania lub siedziby firmy. Jak zrobić to prawidłowo wyjaśnia poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania.

Ile możesz żądać od youtubera lub influencera

Wysokość roszczenia zależy od kilku czynników. Podstawą jest rynkowa stawka licencyjna za użycie Twojego utworu w materiale o podobnym charakterze i zasięgu. Przy zawinionym naruszeniu art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim pozwala żądać dwukrotności tej stawki.

Na wysokość roszczenia wpływa: liczba wyświetleń materiału, czas przez który naruszenie trwało, komercyjny charakter kanału i fakt monetyzacji, renoma twórcy i jego zasięg, a także to czy utwór był centralnym elementem materiału czy jedynie tłem.

Roszczenie można też rozszerzyć o żądanie podania autora i tytułu utworu w opisie jeśli tego dotychczas nie ma, publicznego oświadczenia o naruszeniu lub innych form naprawienia szkody niemajątkowej. Jeśli nie jesteś pewien jak wycenić naruszenie w Twojej konkretnej sytuacji, skorzystaj z indywidualnej konsultacji prawnej.

Więcej o tym kiedy wezwanie wystarczy a kiedy sprawa powinna trafić do sądu przeczytasz w artykule wezwanie do zaprzestania a pozew sądowy.