Uporczywe telefony, wiadomości lub śledzenie nie muszą trwać dalej
Gdy ktoś regularnie narusza Twój spokój, formalne wezwanie może być pierwszym krokiem do wyznaczenia jasnej granicy i zażądania natychmiastowego zaprzestania nękania.
Wzór przygotowany przez adwokata otrzymasz w edytowalnym pliku DOCX, wraz z instrukcją samodzielnego uzupełnienia i wysłania.
Stalking, jak się bronić krok po kroku i kiedy wysłać wezwanie
Ktoś regularnie wysyła Ci wiadomości, obserwuje Twoje ruchy, pojawia się pod domem albo w pracy, kontaktuje się z rodziną lub zakłada kolejne konta po zablokowaniu poprzednich? Takie zachowanie może stanowić stalking. Nie musisz czekać, aż sprawca posunie się jeszcze dalej.
W tym poradniku wyjaśniamy, jak rozpoznać uporczywe nękanie, zabezpieczyć dowody, postawić sprawcy formalną granicę i zdecydować, czy właściwym krokiem jest wezwanie, zawiadomienie Policji, czy obie te czynności równocześnie.
Najpierw oceń bezpieczeństwo.
Jeżeli sprawca grozi Ci, czeka pod domem, śledzi samochodem, próbuje wejść do mieszkania, niszczy mienie albo zachowuje się agresywnie, nie czekaj na reakcję na pismo. Zadzwoń pod numer 112 lub zgłoś się bezpośrednio na Policję.
Stalking jest przestępstwem określonym w art. 190a Kodeksu karnego. Obejmuje uporczywe nękanie innej osoby albo osoby dla niej najbliższej, jeżeli zachowanie sprawcy wzbudza uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność.
Przepis nie określa minimalnej liczby wiadomości, telefonów ani dni, przez które nękanie musi trwać. Ocenia się cały przebieg sytuacji: częstotliwość kontaktów, ich intensywność, czas trwania, sposób działania sprawcy, reakcję na wyraźny sprzeciw oraz wpływ zachowania na codzienne funkcjonowanie pokrzywdzonego.
Jednorazowa wiadomość, telefon lub przypadkowe spotkanie zazwyczaj nie wystarczą do przypisania stalkingu. Pojedyncze zdarzenie może jednak stanowić inne przestępstwo, na przykład groźbę karalną, naruszenie miru domowego, uszkodzenie mienia albo naruszenie nietykalności cielesnej.
Cyberstalking podlega temu samemu przepisowi. Nękanie może odbywać się przez SMS-y, komunikatory, media społecznościowe, pocztę elektroniczną, komentarze, telefony albo kolejne fałszywe konta. Liczy się nie kanał kontaktu, lecz uporczywość zachowania i jego skutek dla pokrzywdzonego.
Aktualne zagrożenie karą
Za stalking grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli następstwem nękania albo podszywania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, kara wynosi od 2 do 15 lat. Czyny określone w art. 190a § 1 i 2 k.k. są ścigane na wniosek pokrzywdzonego.
Oznacza to, że podczas składania zawiadomienia należy wyraźnie oświadczyć, że żądasz ścigania sprawcy. Po złożeniu wniosku postępowanie toczy się już z urzędu. Aktualny tekst przepisów można sprawdzić w oficjalnej bazie aktów prawnych ELI.
Szerszy przegląd możliwych działań znajdziesz również w przewodniku dotyczącym stalkingu i nękania.
Stalking czy zwykły konflikt, gdzie przebiega granica
Nie każdy niechciany kontakt jest automatycznie stalkingiem. Z drugiej strony sprawca nie może skutecznie bronić się stwierdzeniem, że tylko próbował porozmawiać, jeżeli mimo jednoznacznego sprzeciwu nadal podejmował kolejne działania.
Sytuacja
Co ma znaczenie prawne
Jedna niechciana wiadomość
Zwykle nie jest stalkingiem, ale treść wiadomości może stanowić groźbę, znieważenie albo inne naruszenie.
Dziesiątki wiadomości po odmowie kontaktu
Powtarzalność, ignorowanie sprzeciwu i wpływ na Twoje życie mogą wskazywać na uporczywe nękanie.
Obserwowanie publicznego profilu
Samo przeglądanie publicznych treści nie przesądza o stalkingu. Znaczenie ma połączenie obserwowania z kontaktem, groźbami, publikacjami lub śledzeniem poza internetem.
Pojawianie się w tych samych miejscach
Jedno przypadkowe spotkanie to za mało. Regularne oczekiwanie pod domem, pracą lub miejscem treningów może tworzyć ciąg nękania.
Kontaktowanie się z rodziną i pracodawcą
Może stanowić element stalkingu, szczególnie gdy służy wywarciu presji, zdobyciu informacji albo obejściu blokady kontaktu.
Przy ocenie nie liczy się wyłącznie liczba zdarzeń. Istotne jest również to, czy zachowanie sprawcy zmusiło Cię do zmiany codziennych nawyków, trasy do pracy, numeru telefonu, miejsca zamieszkania albo sposobu korzystania z internetu.
Chcesz postawić formalną granicę i zatrzymać dalszy kontakt?
Typowa sytuacja, chcesz działać samodzielnie
Skorzystaj z edytowalnego wzoru wezwania przygotowanego przez adwokata. Uzupełnij opis zachowań, dane sprawcy i swoje żądania.
Co zrobić od razu, zanim sprawca usunie wiadomości
W pierwszej kolejności nie próbuj przekonywać sprawcy, że jego zachowanie jest niewłaściwe. Wielostronicowe dyskusje, tłumaczenia i emocjonalne odpowiedzi mogą dostarczyć mu kolejnych pretekstów do kontaktu, a jednocześnie utrudnić późniejsze przedstawienie czytelnego obrazu sprawy.
Najbezpieczniejsza kolejność zależy od poziomu zagrożenia. Jeżeli nie obawiasz się bezpośredniej agresji, zacznij od zabezpieczenia dowodów. Dopiero później blokuj konta, usuwaj znajomych i zmieniaj ustawienia prywatności.
1
Zabezpiecz dotychczasowy materiał. Zapisz wiadomości, historię połączeń, adresy profili, komentarze, wiadomości głosowe i linki do publikacji.
2
Zacznij prowadzić chronologię. Każdy nowy incydent zapisuj z datą, godziną, miejscem, opisem i informacją o świadkach.
3
Zabezpiecz monitoring. Jeżeli sprawca pojawił się pod domem, sklepem lub zakładem pracy, możliwie szybko poproś administratora o zachowanie nagrania.
4
Poinformuj zaufaną osobę. Przekaż bliskiej osobie, pracodawcy lub ochronie budynku podstawowe informacje, jeżeli istnieje ryzyko, że sprawca będzie próbował Cię odnaleźć.
5
Wybierz właściwą reakcję. Może nią być wezwanie, zawiadomienie o przestępstwie albo jednoczesne podjęcie obu działań.
Jeżeli wcześniej nie wyraziłeś wyraźnego sprzeciwu, a kontakt ze sprawcą nie powoduje ryzyka eskalacji, możesz jednokrotnie napisać, że nie wyrażasz zgody na dalszy kontakt. Wiadomość powinna być krótka i jednoznaczna. Nie prowadź później dalszej dyskusji.
Przykładowa krótka wiadomość: „Nie życzę sobie dalszego kontaktu ze mną, moją rodziną ani moim pracodawcą. Proszę nie pisać, nie dzwonić i nie pojawiać się w miejscach, w których przebywam”.
Nie wysyłaj takiej wiadomości, gdy sprawca jest agresywny, grozi Ci albo obawiasz się, że kontakt wywoła eskalację. Wtedy bezpieczniejszą drogą jest zgłoszenie sprawy i skonsultowanie dalszego działania.
Jak zebrać dowody stalkingu, żeby pokazać cały schemat
Przy stalkingu pojedynczy screenshot rzadko oddaje skalę problemu. Największą wartość ma materiał pokazujący ciąg zdarzeń: kiedy kontakt się rozpoczął, kiedy zażądałeś jego zakończenia, jak sprawca zareagował i w jaki sposób jego zachowanie wpływało na Twoje życie.
Nie przycinaj zrzutów ekranu wyłącznie do treści jednej wiadomości. W miarę możliwości zachowaj datę, godzinę, nazwę konta, numer telefonu, adres strony oraz wcześniejszy i późniejszy fragment rozmowy. Oryginalne pliki przechowuj także poza telefonem, na przykład na dodatkowym dysku lub w bezpiecznej chmurze.
Rodzaj dowodu
Co powinno być widoczne lub opisane
Wiadomości i komentarze
Treść, data, godzina, nazwa profilu, numer telefonu, adres strony i ciąg rozmowy.
Historia połączeń
Numery, częstotliwość, godziny i czas trwania połączeń, także połączenia nieodebrane.
Monitoring
Data i miejsce nagrania, widoczny sprawca, pojazd, numer rejestracyjny albo sposób zachowania.
Świadkowie
Dane kontaktowe oraz informacja, które zdarzenie widzieli albo słyszeli.
Listy i przesyłki
Treść, koperta, potwierdzenie nadania, dane nadawcy i opakowanie.
Skutki nękania
Dokumentacja leczenia, zwolnienia, koszty monitoringu, zmiana numeru, przeprowadzka, nieobecności w pracy.
Dobrym rozwiązaniem jest utworzenie jednej chronologii, która porządkuje wszystkie zdarzenia. Nie musi być skomplikowana.
Przykład zapisu w chronologii
12 czerwca, godz. 22:41, pięć wiadomości z nowego konta po zablokowaniu poprzedniego profilu. Screenshoty nr 14–18.
14 czerwca, godz. 7:20, sprawca czekał przed miejscem pracy. Zdarzenie widziała recepcjonistka. Monitoring zabezpieczony przez administratora.
15 czerwca, godz. 18:05, telefon do matki pokrzywdzonej z pytaniami o miejsce pobytu. Historia połączenia i zeznania świadka.
Taki dokument pozwala Policji, prokuratorowi lub sądowi szybko zrozumieć sprawę. Kilkadziesiąt nieuporządkowanych zdjęć w telefonie zwykle wymaga znacznie więcej wyjaśnień.
Dokumentuj również skutki nękania. Nie chodzi o tworzenie dowodów na siłę. Jeżeli jednak z powodu sytuacji korzystasz z pomocy lekarza lub psychologa, zmieniasz zamki, instalujesz monitoring, tracisz zarobki albo zmieniasz miejsce zamieszkania, zachowaj związane z tym dokumenty.
Przy stalkingu ważne jest zabezpieczenie całego ciągu wiadomości, a nie tylko ostatniego kontaktu.
Wezwanie czy zawiadomienie Policji, co wybrać
Wezwanie i zawiadomienie pełnią inne funkcje. Wezwanie formalnie stawia granicę i żąda zakończenia określonych zachowań. Zawiadomienie uruchamia postępowanie karne i pozwala organom zabezpieczać dowody, przesłuchiwać świadków oraz ustalać dane sprawcy.
Rozwiązanie
Kiedy może być właściwe
Kiedy nie należy na nim poprzestawać
Wezwanie
Gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia, znasz sprawcę i chcesz jednoznacznie zażądać zakończenia kontaktu.
Gdy występują groźby, agresja, śledzenie fizyczne, wtargnięcie, niszczenie rzeczy albo ryzyko eskalacji.
Zawiadomienie
Gdy nękanie jest uporczywe, sytuacja się nasila, sprawca ignoruje sprzeciw albo potrzebne jest ustalenie jego danych.
Nie należy zwlekać tylko dlatego, że wcześniej nie wysłano wezwania. Pismo nie jest warunkiem zgłoszenia przestępstwa.
Oba działania
Gdy chcesz formalnie postawić granicę, ale jednocześnie skala zachowania uzasadnia już reakcję organów.
Wezwanie nie powinno opóźniać zabezpieczenia monitoringu, danych telekomunikacyjnych ani interwencji w sytuacji zagrożenia.
Nie wysyłaj wezwania tylko dlatego, że wydaje się ono łagodniejszym krokiem. Jeżeli istnieje obawa, że formalne pismo sprowokuje sprawcę, skonsultuj sytuację albo od razu złóż zawiadomienie.
Co powinno zawierać wezwanie do zaprzestania nękania
Dobre wezwanie nie jest emocjonalną wiadomością ani próbą negocjowania ze sprawcą. Powinno opisywać fakty, wskazywać granice i precyzyjnie określać, jakich zachowań adresat ma zaprzestać.
W piśmie należy przede wszystkim:
wskazać strony i datę sporządzenia pisma,
opisać najważniejsze zachowania sprawcy, najlepiej z datami lub przedziałami czasu,
wyjaśnić, że kontakt jest niechciany i odbywa się wbrew Twojej woli,
zażądać natychmiastowego zaprzestania wiadomości, telefonów i prób spotkania,
objąć żądaniem kontakt przez rodzinę, znajomych, pracodawcę i inne osoby trzecie,
zażądać zaprzestania korzystania z nowych kont, numerów i adresów,
w razie potrzeby zażądać usunięcia określonych publikacji lub fałszywych profili,
wskazać możliwe dalsze działania, w tym zawiadomienie organów i dochodzenie roszczeń cywilnych,
podpisać pismo i zachować jego identyczną kopię.
Przy stalkingu żądanie zakończenia kontaktu powinno być natychmiastowe. Nie ma potrzeby udzielania sprawcy kolejnych tygodni na zaprzestanie wysyłania wiadomości. Osobny termin można wyznaczyć na przykład na usunięcie określonych materiałów albo złożenie pisemnego potwierdzenia wykonania żądania.
Wezwanie może mieć również znaczenie dowodowe. Jeżeli sprawca otrzymał jednoznaczne żądanie zakończenia kontaktu, a mimo tego kontynuuje nękanie, trudniej mu później twierdzić, że nie wiedział, iż jego zachowanie jest niechciane.
Wezwanie do zaprzestania nękania i stalkingu
Edytowalny wzór DOCX przygotowany przez adwokata. Uzupełnij opis nękania, określ żądania i wyślij pismo w sposób pozwalający wykazać jego doręczenie.
Nie istnieje wymóg, aby wezwanie zostało podpisane przez adwokata lub radcę prawnego. Może je sporządzić i podpisać sama osoba pokrzywdzona. Kluczowe jest jednak to, aby treść odpowiadała rzeczywistemu przebiegowi sprawy i nie zawierała gróźb, przesadnych twierdzeń ani żądań niezwiązanych z zachowaniem adresata.
Jeżeli pismo wysyłasz pocztą, zachowaj podpisaną kopię i dowód nadania. Możesz skorzystać z listu poleconego, przesyłki kurierskiej, poczty elektronicznej albo komunikatora, o ile później będziesz w stanie wykazać treść i sposób wysłania. Więcej wariantów opisuje poradnik jak wysłać wezwanie do zaprzestania.
Nie wiesz, czy wysłanie pisma jest w Twojej sytuacji bezpieczne?
Podczas konsultacji adwokat przeanalizuje charakter nękania, dotychczasowe dowody i ryzyko eskalacji. Ustalicie, czy właściwe będzie wezwanie, zawiadomienie, czy jednoczesne podjęcie obu działań.
Zawiadomienie możesz złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu na Policji lub w prokuraturze. Nie musisz znać całej kwalifikacji prawnej ani posługiwać się prawniczym językiem. Najważniejszy jest dokładny opis zdarzeń.
W zawiadomieniu przedstaw chronologię nękania i wskaż, w jaki sposób zachowanie sprawcy wpłynęło na Twoje życie. Samo stwierdzenie „jestem nękany” nie pokazuje jeszcze skali problemu.
Opisz konkretnie, że na przykład:
zmieniłeś trasę do pracy z obawy przed spotkaniem sprawcy,
przestałeś odbierać połączenia od nieznanych numerów,
sprawdzasz przed wyjściem, czy sprawca nie czeka pod budynkiem,
nie śpisz albo korzystasz z pomocy lekarza lub psychologa,
sprawca kontaktuje się z rodziną lub pracodawcą,
po zablokowaniu jednego konta zakłada kolejne,
pojawia się w miejscach, w których regularnie przebywasz.
Dołącz chronologię, kopie wiadomości, listę świadków, informacje o monitoringu, zdjęcia, nagrania i dokumentację skutków nękania. Materiał możesz uporządkować w ponumerowane załączniki, dzięki czemu łatwiej będzie odwoływać się do konkretnych dowodów.
Ważne: wyraźnie oświadcz, że składasz wniosek o ściganie sprawcy za czyn z art. 190a k.k. Przestępstwa określone w § 1 i 2 tego przepisu są ścigane na wniosek pokrzywdzonego.
Jeżeli sprawca jest anonimowy, wskaż wszystkie dane, którymi dysponujesz: nazwę użytkownika, adres profilu, adres strony, numer telefonu, adres e-mail, identyfikator komunikatora, numery rachunków albo dane przesyłek. Organy prowadzące postępowanie mogą podejmować czynności w celu ustalenia osoby korzystającej z konta lub numeru.
Czy można uzyskać zakaz kontaktowania się i zbliżania
W toku postępowania karnego sąd lub prokurator może zastosować wobec oskarżonego dozór Policji połączony między innymi z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakazem zbliżania się na określoną odległość albo zakazem przebywania w określonych miejscach.
Możesz zawnioskować o zastosowanie takiego środka już w zawiadomieniu lub podczas przesłuchania. Nie ograniczaj się do samego żądania. Opisz zdarzenia, które wskazują na ryzyko dalszego nękania, na przykład śledzenie fizyczne, groźby, pojawianie się pod domem, próbę wtargnięcia albo ignorowanie wcześniejszych interwencji.
O zastosowaniu środka zapobiegawczego decyduje właściwy organ. Sam wniosek pokrzywdzonego nie oznacza więc automatycznego wydania zakazu, ale dobrze udokumentowane ryzyko zwiększa szansę na jego poważne rozpatrzenie.
Jeżeli sprawca naruszy nałożony zakaz, nie traktuj tego jak zwykłej kolejnej wiadomości. Zabezpiecz dowód i niezwłocznie zgłoś naruszenie organowi prowadzącemu sprawę.
Cyberstalking, jak zabezpieczyć konta i nie utracić dowodów
Przy nękaniu internetowym reakcja techniczna jest równie ważna jak prawna. Zanim usuniesz konto albo wyczyścisz rozmowę, zachowaj dowody. Następnie ogranicz sprawcy możliwość dalszego dostępu do informacji o Tobie.
W praktyce warto:
zmienić hasła, szczególnie gdy sprawca mógł je znać,
włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe,
wylogować wszystkie aktywne sesje,
sprawdzić adresy e-mail i numery służące do odzyskiwania konta,
ograniczyć widoczność listy znajomych, miejsca pracy i lokalizacji,
poprosić bliskich, aby nie przekazywali sprawcy informacji o Tobie,
zgłosić fałszywe konta i naruszające treści administratorowi platformy,
zapisywać adres każdego nowego konta zakładanego po blokadzie.
Nękanie może jednocześnie naruszać dobra osobiste, w szczególności prywatność, godność, poczucie bezpieczeństwa, wolność i zdrowie. Niezależnie od postępowania karnego możesz więc rozważyć powództwo cywilne na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.
W zależności od okoliczności można żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, złożenia przeprosin, zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę albo naprawienia szkody majątkowej.
Szkodą majątkową mogą być na przykład udokumentowane koszty leczenia, dodatkowego monitoringu, zmiany zamków, przeprowadzki albo utraconego zarobku. Konieczne jest jednak wykazanie wysokości szkody oraz związku pomiędzy nią a zachowaniem sprawcy.
Część sprawców przerywa kontakt po otrzymaniu formalnego pisma, szczególnie gdy wcześniej zakładali, że osoba pokrzywdzona nie zna swoich praw albo nie podejmie konkretnych działań. Nie można jednak obiecać, że wezwanie zatrzyma każdego stalkera.
Najważniejszą funkcją pisma jest jednoznaczne postawienie granicy, uporządkowanie żądań i udokumentowanie, że dalszy kontakt odbywa się wbrew Twojej woli. Jeżeli sprawca po doręczeniu wezwania nadal pisze, dzwoni lub pojawia się w Twoim otoczeniu, zachowuj każdy nowy dowód.
Nie wysyłaj kolejnych ostrzeżeń po każdym incydencie. Po jednym formalnym żądaniu dalsza dyskusja zwykle nie wzmacnia Twojej pozycji. Dopisuj nowe zdarzenia do chronologii i podejmij kolejny krok, którym może być zawiadomienie albo uzupełnienie materiału w już prowadzonej sprawie.
Chcesz wysłać rzeczowe wezwanie, bez pisania go od zera?
Wzór obejmuje żądanie zakończenia wiadomości, telefonów, prób spotkania, kontaktów przez osoby trzecie i obchodzenia blokad za pomocą nowych kont lub numerów. Dokument przygotował adwokat, a Ty uzupełniasz go opisem swojej sytuacji.
Zwykle nie. Art. 190a k.k. wymaga uporczywego nękania, a więc zachowania powtarzalnego, intensywnego albo trwającego w czasie. Jednorazowe zdarzenie może jednak stanowić inne przestępstwo, na przykład groźbę karalną, naruszenie miru domowego, znieważenie albo naruszenie nietykalności cielesnej. Znaczenie ma treść zdarzenia i cały kontekst.
Nie ma takiego wymogu. List polecony z potwierdzeniem odbioru, przesyłka kurierska albo osobiste doręczenie za pokwitowaniem ułatwiają jednak wykazanie, że pismo dotarło do adresata. Wezwanie można przesłać również e-mailem lub komunikatorem, jeżeli zachowasz treść wiadomości, załącznik i potwierdzenie wysłania albo odczytania.
Nie. Osoba pokrzywdzona może samodzielnie sporządzić i podpisać wezwanie. Pismo powinno jednak dokładnie opisywać zachowania sprawcy, jasno żądać ich zakończenia oraz wskazywać dalsze możliwe kroki. Wzór przygotowany przez adwokata pomaga uporządkować te elementy, ale po uzupełnieniu dokument podpisujesz we własnym imieniu.
Nie jest to obowiązkowe. Jeżeli kontakt ze sprawcą jest bezpieczny i wcześniej nie wyraziłeś sprzeciwu, jedno krótkie oświadczenie może pomóc wykazać, że dalsze działania odbywały się wbrew Twojej woli. Gdy obawiasz się agresji lub eskalacji, nie wysyłaj takiej wiadomości. Najpierw zabezpiecz dowody, a następnie skontaktuj się z Policją albo skonsultuj dalsze działanie.
Zachowaj dowód doręczenia pisma i dokumentuj każdy kolejny incydent. Nie wdawaj się w dalszą dyskusję i nie wysyłaj serii nowych ostrzeżeń. Jeżeli zachowanie wypełnia znamiona stalkingu, złóż zawiadomienie na Policji lub w prokuraturze wraz z wnioskiem o ściganie. Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod numer 112.
Tak. W toku postępowania sąd lub prokurator może zastosować dozór Policji połączony z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakazem zbliżania się na określoną odległość albo zakazem przebywania w określonych miejscach. W zawiadomieniu lub podczas przesłuchania możesz o taki środek zawnioskować. O jego zastosowaniu decyduje właściwy organ po ocenie okoliczności sprawy.
Zapisuj daty i godziny kontaktów, adresy profili, identyfikatory użytkowników, numery telefonów, adresy e-mail i linki. Zabezpiecz pełne rozmowy przed zablokowaniem konta. W zawiadomieniu przekaż wszystkie posiadane dane techniczne. Brak znajomości imienia i nazwiska sprawcy nie wyklucza złożenia zawiadomienia.
Przy podstawowym typie stalkingu, zagrożonym karą do 8 lat pozbawienia wolności, karalność co do zasady przedawnia się po 15 latach. Jeżeli zachowanie trwało dłużej niż jeden dzień, bieg terminu rozpoczyna się od końca ostatniego dnia, w którym sprawca wypełniał znamiona czynu. Wszczęcie postępowania w okresie przedawnienia wpływa na dalszy termin karalności. Nie warto jednak zwlekać, ponieważ wiadomości mogą zostać usunięte, monitoring nadpisany, a świadkowie z czasem pamiętają mniej szczegółów.
Tak. Na drodze cywilnej można żądać między innymi zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków i zadośćuczynienia za krzywdę. Jeżeli poniosłeś wymierne koszty, na przykład leczenia, dodatkowego zabezpieczenia mieszkania, przeprowadzki albo utraconego zarobku, możliwe jest również dochodzenie naprawienia szkody majątkowej. Trzeba wykazać jej wysokość i związek z zachowaniem sprawcy.
Pobierz bezpłatny poradnik i dowiedz się jak skutecznie zareagować, krok po kroku, bez prawniczego żargonu.
Cookies
Obsługujemy pliki cookies. Jeśli uważasz, że to jest ok, po prostu kliknij "Akceptuj wszystko". Możesz też wybrać, jakie chcesz ciasteczka, klikając "Ustawienia".
